Belgisch migratiebeleid: tijd voor een koerswijziging om verdere maatschappelijke verdeeldheid te voorkomen (opiniestuk)

Door de toenemende druk op de openbare infrastructuur, de sociale zekerheid en het maatschappelijke evenwicht staat België voor de uitdaging om het migratiebeleid bij te sturen. In een analyse over de afwegingen rond arbeidsmigratie belicht L’Écho het Waalse beleid ter zake en de regionale compromissen om gerichte migratiekanalen open te stellen. Terwijl België jaarlijks een aanzienlijk positief migratiesaldo optekent - in 2025 kwamen er netto meer dan 47.000 mensen bij - klinkt vanuit steeds meer hoeken de roep om een veel strengere regulering. Die komt onder meer van rechtse en nationalistische partijen zoals N-VA, Vlaams Belang en MR, van vakbonden die zich zorgen maken over de lonen en van sociale experts die stellen dat het integratiemodel op zijn grenzen botst.

Voorstanders van een strengere aanpak wijzen op zorgwekkende cijfers over de sociaaleconomische integratie:

Inactiviteit en werkloosheid: Volgens cijfers van Statbel en de FOD Werkgelegenheid blijft het verschil in werkzaamheidsgraad tussen mensen die in België zijn geboren en inwoners afkomstig uit landen buiten de EU aanzienlijk. Bij mensen die buiten de EU zijn geboren, ligt de werkzaamheidsgraad rond 60 procent, tegenover bijna 75 procent bij Belgen die in België zijn geboren.

Afhankelijkheid en armoede: België heeft een van de hoogste percentages in Europa van huishoudens waarin nauwelijks wordt gewerkt: 11 procent van de bevolking. Financiële kwetsbaarheid treft mensen met een recente migratieachtergrond bovendien onevenredig vaak, wat zwaar weegt op de budgetten voor sociale bijstand en van de OCMW’s.

Veiligheid en criminaliteit: De situatie in de gevangenissen spreekt volgens de voorstanders van een strenger migratiebeleid voor zich. Op 1 januari 2026 had 45 procent van de 13.439 gedetineerden in de Belgische gevangenissen een buitenlandse nationaliteit, goed voor ongeveer 6.100 mensen. Nog opvallender is dat ongeveer 31 procent van de volledige gevangenispopulatie geen geldige verblijfsvergunning heeft.

Daartegenover pleit de economische wereld voor een versoepeling van de arbeidsmigratie. De Union des Entreprises Wallonnes (UEW), het VBO (Verbond van Belgische Ondernemingen) en Unizo roepen steeds vaker op tot een vereenvoudiging van de administratieve procedures en publiceren regelmatig opiniestukken waarin ze pleiten voor een vlottere toegang tot werknemers van buiten de EU. In Wallonië hebben bedrijven moeite om vacatures in te vullen en vragen ze om toegankelijkere arbeidsvergunningen om de knelpuntberoepen die door Forem zijn opgelijst, in te vullen.

Maar die inzet op buitenlandse arbeidskrachten heeft ook een structurele keerzijde: in sectoren met personeelstekorten kunnen de lonen kunstmatig laag worden gehouden. Op korte termijn kan die strategie de prijsconcurrentiekracht van sommige kmo’s ondersteunen, maar ze remt tegelijk de productiviteitsgroei en zet de arbeidsmarkt verder onder druk. Voor werknemers die al in België wonen, kan die ontwikkeling maatschappelijk moeilijk te aanvaarden zijn, omdat ze rechtstreeks met buitenlandse arbeidskrachten concurreren op het vlak van lonen.

De hypocrisie rond het discours over kwalificaties

In België werkt bijna 40 procent van de werknemers die buiten de EU zijn geboren onder hun opleidingsniveau. Ondanks hun diploma’s komen ze vaak terecht in ondergeschikte functies. Die verspilling van talent is deels te verklaren door verschillen in het niveau van universitaire opleidingen, maar ook door culturele vooroordelen. Daardoor belanden hoogopgeleide mensen in onzekere en slecht betaalde jobs. Die vernederende situatie voedt de wrevel bij de betrokkenen, vergroot hun financiële kwetsbaarheid en toont aan hoe complex integratie via werk in de praktijk blijft.

De Vlaamse koerswijziging

Sinds 1 januari 2026 heeft Vlaanderen de regels aangescherpt. Het noorden van het land voert strengere controles uit op gecombineerde vergunningen: laaggeschoolde functies komen niet langer in aanmerking, behalve voor specifieke knelpuntberoepen, de verplichte toets van de arbeidsmarkt via de platformen van VDAB en EURES is uitgebreid tot negen weken, de criteria voor zogenaamde “hooggeschoolde” functies zijn aangescherpt en werkgevers moeten voortaan een regionale retributie betalen.

Voor het eerst in lange tijd zitten het noorden en het zuiden van het land weer op dezelfde lijn. Het is positief dat arbeidsmigratie niet langer vanuit een dogmatische houding wordt benaderd, maar op een pragmatische manier die het algemeen belang van alle Belgen, ongeacht hun afkomst, vooropstelt. Maatschappelijke aanvaarding, veiligheid en een eerlijke verloning van werknemers mogen niet langer het sluitstuk zijn van de zoektocht naar goedkope arbeidskrachten.