Niemand vindt nog een psychiater
Terwijl het aantal Belgen met een burn-out, depressie of andere psychische problemen blijft stijgen, kraakt de ambulante geestelijke gezondheidszorg steeds luider in haar voegen. Volgens de Belgische Federatie voor Ambulante Psychiatrie (BFAP) dreigt het systeem volledig vast te lopen als er niet snel wordt ingegrepen.
Samenvatting van het artikel
Belgische ambulante psychiaters waarschuwen dat de geestelijke gezondheidszorg dreigt vast te lopen door lange wachttijden, een tekort aan psychiaters en uitblijvende investeringen.
Met ambulante psychiatrie bedoelt men zorg buiten het ziekenhuis: psychiaters die patiënten opvolgen in privépraktijken, groepspraktijken of centra waar mensen op consultatie komen zonder opgenomen te worden. Net die zorg vormt voor veel patiënten de belangrijkste toegangspoort tot langdurige psychische begeleiding.
Wachttijden lopen overal op
Toch vinden steeds meer mensen geen psychiater meer. “Voor alle complexe problematieken zijn we volledig gesatureerd. Er is gewoon geen plaats,” zegt dr. Thomas Van der Poorten van BFAP. “Maar 5 procent van de ambulante psychiaters heeft nog capaciteit, en een deel heeft de deuren al gesloten.”
Tegelijkertijd lopen wachttijden bij Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg in sommige gevallen op tot twee jaar en raken ook privépraktijken overbelast. Vooral patiënten met trauma, ADHD, zware depressies of persoonlijkheidsstoornissen vallen daardoor uit de boot.
Recordaantal langdurig zieken
De waarschuwing komt op een moment waarop België een recordaantal langdurig zieken telt. Psychische aandoeningen zijn vandaag de belangrijkste oorzaak van langdurige arbeidsongeschiktheid. Volgens cijfers waarnaar BFAP verwijst, zat in 2023 ruim 37 procent van de langdurig arbeidsongeschikten thuis door een psychische stoornis. De kost daarvan bedroeg meer dan 2 miljard euro.
Volgens BFAP beperkt de impact zich bovendien niet tot ziekteverzuim alleen. Ook “presenteïsme” neemt toe: mensen die wel blijven werken, maar door mentale problemen minder functioneren.
“Het wordt onmenselijk”
Van der Poorten ziet de druk dagelijks in zijn groepspraktijk in Schaarbeek en Elsene. “Tot november 2025 waren we met drie psychiaters. Eén is vertrokken naar een andere sector, de andere naar een ziekenhuis. Het is heel pijnlijk.” De gevolgen voor patiënten worden steeds schrijnender. “We krijgen vaak wanhopige mails van mensen die geen psychiater vinden en het gewoon opgeven. Het wordt onmenselijk.”
Daarnaast blijven veel mensen langer rondlopen met onbehandelde klachten. “Wie niet tijdig geholpen raakt, hervalt sneller, raakt dieper geïsoleerd of valt volledig uit op het werk. Dat heeft gevolgen voor heel de samenleving.”
Ook psychiaters dreigen af te haken
Volgens BFAP dreigt de situatie nog verder te ontsporen. Uit een enquête bij meer dan 400 ambulant werkende psychiaters blijkt dat 33,6 procent overweegt om zijn ambulante praktijk al in 2026 af te bouwen. Bijna 43 procent zegt burn-outsignalen te ervaren.
De federatie koppelt dat niet alleen aan de stijgende zorgvraag, maar ook aan geplande hervormingen die meer inzetten op kortere consultaties en strengere controle van prestaties. Meer dan 93 procent van de bevraagde psychiaters wil daarom het huidige consultatiemodel behouden. “Psychiatrie werkt niet volgens een lopende band,” zegt Van der Poorten. “Complexe psychische problemen los je niet op in twintig minuten. Mensen hebben tijd, continuïteit en vertrouwen nodig.”
Daarnaast waarschuwt BFAP dat ook telefonische crisisgesprekken, overleg met huisartsen en videoconsultaties onder druk staan door gebrekkige financiering, terwijl net die zorg crisissen en ziekenhuisopnames helpt vermijden.
“Als dit implodeert, voelt iedereen het”
Volgens de federatie staat uiteindelijk veel meer op het spel dan enkel de toekomst van een beroepsgroep. Wanneer gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg wegvalt, blijven mensen langer ziek, vallen ze vaker uit op het werk en escaleren problemen sneller.
Toch voorziet het federale regeerakkoord pas tegen 2029-2030 een structurele hervorming van de geestelijke gezondheidszorg. BFAP noemt dat veel te laat. “Als de ambulante geestelijke gezondheidszorg implodeert, zal iedereen dat voelen,” waarschuwt Van der Poorten. “Niet alleen patiënten en zorgverleners, maar ook scholen, bedrijven en gezinnen.”
