Wankelt de Amerikaanse steun aan Taiwan? Trump baart Taipei zorgen

Het Taiwandossier wordt opnieuw een van de meest explosieve punten in het mondiale machtsevenwicht. Enkele dagen na een top tussen Donald Trump en Xi Jinping in Peking volstond één zin van de Amerikaanse president om in Taipei bepaalde strategische zekerheden aan het wankelen te brengen.

Toen hij het had over een Amerikaans wapenprogramma voor Taiwan, ter waarde van 14 miljard dollar en nog altijd in afwachting van goedkeuring, verklaarde Donald Trump dat het om “een zeer goede troef in de onderhandelingen” met China ging. Een korte formulering, maar met mogelijk aanzienlijke diplomatieke gevolgen.

Al decennialang bouwt Taiwan een essentieel deel van zijn veiligheid op Amerikaanse militaire steun. De Verenigde Staten blijven vrijwel de enige grote leverancier van geavanceerde wapens aan het eiland, omdat veel landen weigeren militair materieel aan Taipei te leveren uit vrees voor Chinese economische of diplomatieke represailles.

Maar alleen al het idee dat die wapenverkopen een onderhandelingshefboom tussen Washington en Peking kunnen worden, voedt nu een nieuwe bezorgdheid: dreigt Taiwan een pasmunt te worden in de Chinees-Amerikaanse rivaliteit?

Taipei trekt een rode lijn

De Taiwanese president Lai Ching-te koos ervoor om publiek te reageren. Naar aanleiding van de tweede verjaardag van zijn aantreden bracht de Taiwanese leider een ondubbelzinnige boodschap.

“De toekomst van Taiwan kan niet worden beslist door buitenlandse machten”, verklaarde hij woensdag. “Ze mag niet gegijzeld worden door angst, verdeeldheid of kortetermijnbelangen.”

Het Taiwanese staatshoofd benadrukte ook een centraal punt van zijn doctrine: de soevereiniteit van het eiland behoort niet toe aan Washington en ook niet aan Peking. “Taiwan, officieel de Republiek China, is een soevereine en onafhankelijke staat”, verklaarde Lai.

Het is een constante politieke lijn bij Lai Ching-te, maar ze komt op een moment van bijzonder hoge spanningen.

Peking weigert elke officiële dialoog met de Taiwanese president, die het als een “separatist” beschouwt. De voorbije maanden heeft China de militaire machtsvertoningen rond het eiland opgevoerd: luchtincursies, maritieme ontplooiingen en grootschalige militaire oefeningen tot in de westelijke Stille Oceaan.

Dinsdag nam Taipei bovendien de ongebruikelijke beslissing om beelden vrij te geven van Chinese militaire activiteiten rond het grondgebied.

Trump houdt de dubbelzinnigheid in stand

De Amerikaanse president bewandelt intussen een bijzonder smalle lijn. Na zijn gesprek met Xi Jinping verklaarde Donald Trump dat hij nog geen beslissing had genomen over deze nieuwe wapenleveringen aan Taiwan. Meer nog: hij liet verstaan dat er mogelijk een telefoongesprek met Lai Ching-te zou kunnen plaatsvinden.

Zo’n gesprek zou een diplomatiek belangrijk moment zijn. Sinds Washington in 1979 de officiële diplomatieke relaties met Taipei verbrak ten gunste van Peking, heeft geen enkele zittende Amerikaanse president publiek erkend met een zittende Taiwanese president te hebben gesproken.

Donald Trump had in 2016 al een precedent geschapen, toen hij een telefoongesprek aannam van Tsai Ing-wen, toen de Taiwanese presidente, nog voor hij officieel zijn intrek nam in het Witte Huis. Maar zijn jongste verklaringen voeden ook een andere lezing.

Toen hem werd gevraagd naar een mogelijke Amerikaanse interventie bij een Chinese aanval, hield Trump vast aan de traditionele Amerikaanse doctrine van “strategische ambiguïteit”.

“Ik praat daar niet over”, zou hij tegen Xi Jinping hebben gezegd toen die hem vroeg naar een eventuele Amerikaanse verdediging van Taiwan.

Later verduidelijkte Trump zijn gedachte op Fox News: “Ik wil niet dat iemand zegt: ‘De Verenigde Staten steunen ons, dus laten we richting onafhankelijkheid gaan.’”

Een militaire afhankelijkheid die moeilijk te omzeilen is

Voor Taipei gaat de inzet veel verder dan het diplomatieke symbool. Het eiland is sterk afhankelijk van Amerikaanse militaire systemen om een geloofwaardige afschrikkingscapaciteit te behouden tegenover een China waarvan de militaire capaciteiten snel toenemen.

Gevechtsvliegtuigen, antiraketsystemen, bewakingsapparatuur en precisie­munitie vormen de ruggengraat van de Taiwanese defensiestrategie.

Het Taiwanese parlement keurde onlangs bijna 25 miljard dollar aan bijkomende militaire uitgaven goed, onder meer om Amerikaanse aankopen te financieren.

Washington had in december al een afzonderlijk wapenprogramma van 11,1 miljard dollar goedgekeurd. Maar het nieuwe, nog grotere pakket blijft voorlopig geblokkeerd.

Volgens verschillende Amerikaanse analisten kan een langdurige blokkering een groot psychologisch effect hebben.

“Dat zou een ernstige impact hebben op het moreel en op het vertrouwen van Taiwan in de Verenigde Staten”, zegt Bonnie Glaser, Indo-Pacific-specialiste bij het German Marshall Fund.

Peking verhardt opnieuw de toon

China liet van zijn kant niet lang op zich wachten. Het Chinese Bureau voor Taiwanese Zaken veroordeelde woensdag een Taiwanese toespraak die volgens Peking “vol leugens, vijandigheid en confrontatie” zat.

Peking blijft zijn officiële doel van “vreedzame hereniging” verdedigen, maar weigert tegelijk expliciet om het gebruik van geweld uit te sluiten.

De Chinese machthebbers herhalen geregeld dat elke formele poging tot onafhankelijkheid een absolute rode lijn zou vormen.

De Chinese Communistische Partij verwerpt onder meer elk idee om het principe van “één China” los te laten, of elke institutionele evolutie waarbij de huidige officiële naam “Republiek China” zou verdwijnen.

In die context weerklinken de woorden van Donald Trump veel verder dan een louter commercieel of militair debat.

Ze raken aan de kern van een strategisch evenwicht dat al bijna een halve eeuw bestaat en gebouwd is rond een broze vergelijking: Taiwan voldoende bewapenen om Peking af te schrikken, zonder China frontaal te provoceren.

Maar in Taipei vrezen velen nu dat het eiland, midden in een wereldwijde krachtmeting tussen de twee grootste machten ter wereld, niet langer alleen een strategische Amerikaanse bondgenoot is, maar ook een onderhandelingskaart.