Begrotingscrisis: ondanks de dreigementen wil niemand de regering-De Wever laten vallen

De federale regering begint aan enkele dagen van intensieve onderhandelingen om de begroting rond te krijgen. Nadat de MR een veto stelde tegen de btw-verhoging, trekt nu ook Vooruit de lijn strakker. Maar achter de dreigementen en rode lijnen lijkt geen enkele partner van de Arizonacoalitie er belang bij te hebben een regeringscrisis uit te lokken.

Na weken van onderhandelingen, onderbrekingen en technische vergaderingen is de begrotingsmarathon begonnen. Premier Bart De Wever (N-VA) en zijn vicepremiers gaan de laatste rechte lijn in, met als doel eindelijk een akkoord te bereiken dat de federale overheidsfinanciën opnieuw op een houdbaarder spoor zet.

De Wever wil de onderhandelingen tot het uiterste drijven. Idealiter ligt er begin volgende week een akkoord op tafel, zodat hij zijn beleidsverklaring in de Kamer kan afleggen en het parlement voldoende tijd heeft om de begrotingswetten nog voor het einde van het jaar goed te keuren.

Er staat meer op het spel dan alleen de politieke geloofwaardigheid van de regering. Als de begroting niet tijdig wordt goedgekeurd, dreigt België 2027 te beginnen met voorlopige twaalfden. De regering mag dan in grote lijnen elke maand slechts een twaalfde van de kredieten van het voorgaande jaar uitgeven. Daardoor blijft er veel minder ruimte over om nieuw beleid te voeren.

Bart De Wever heeft al duidelijk gemaakt dat hij dat scenario onaanvaardbaar vindt. Vooruit-voorzitter Conner Rousseau relativeert de dreiging dan weer: "Het is niet het einde van de wereld", verklaarde hij.

Dat verschil in inschatting vat de gewijzigde machtsverhoudingen binnen Arizona goed samen.

Na de MR wordt Vooruit de moeilijkste onderhandelingspartner

Het zwaartepunt van de onderhandelingen is verschoven.

Enkele weken geleden vormde de MR het grootste struikelblok. De grootschalige btw-hervorming die in de eerste voorstellen van Bart De Wever was opgenomen, met wijzigingen aan verschillende tarieven, botste herhaaldelijk op het verzet van MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez.

Die brede hervorming lijkt inmiddels van tafel. Gerichte aanpassingen aan bepaalde goederen of diensten blijven mogelijk, maar een algemene btw-verhoging die meerdere miljarden euro's moet opleveren, vormt niet langer de kern van de begrotingsoefening.

De premier kwam daarmee tegemoet aan een belangrijke liberale rode lijn. Maar door het ene probleem op te lossen, ontstond meteen een ander: het geld dat niet via de btw wordt opgehaald, moet elders worden gevonden.

En daar vindt Vooruit het voorgestelde evenwicht niet aanvaardbaar.

Rousseau wil 1,5 miljard euro halen bij de sterkste schouders

Conner Rousseau eist dat de meest vermogende belastingbetalers een grotere bijdrage leveren aan de begrotingsinspanning. Hij wil ongeveer 1,5 miljard euro ophalen bij "de sterkste schouders".

Volgens het voorstel van Vooruit zou ongeveer 500 miljoen euro kunnen komen uit een strengere aanpak van bepaalde fiscale constructies via vennootschappen. Nog eens 1 miljard euro moet worden gezocht bij de grootste vermogens.

Er circuleren verschillende mogelijkheden. Zo ligt een uitbreiding van de effectentaks op tafel, waarbij ook bepaalde aandelen op naam zouden worden belast die momenteel buiten het toepassingsgebied vallen. Andere voorstellen richten zich op eigenaars van meerdere vastgoedpanden, bepaalde private stichtingen en managementvennootschappen.

Vooral over die laatste categorie ligt het debat gevoelig.

De regering wil onder meer situaties strenger aanpakken waarin iemand zijn beroepsactiviteiten via een vennootschap uitoefent en daardoor een aanzienlijk fiscaal voordeel geniet, terwijl de feitelijke situatie sterk lijkt op die van een gewone werknemer.

N-VA en MR willen echter vermijden dat een maatregel tegen bepaalde misbruiken ook kleine ondernemers en zelfstandigen met een vennootschap zonder onderscheid treft.

Het is een van de vele dossiers waarin Bart De Wever moet proberen ideologisch ver uiteenliggende standpunten met elkaar te verzoenen.

Tweede front voor Vooruit: de gezondheidszorg

Het probleem beperkt zich niet tot de inkomstenzijde van de begroting.

Vooruit wil ook dat de geplande besparingen in de gezondheidszorg en de sociale zekerheid worden teruggeschroefd. Vicepremier en minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke volgt vooral de maatregelen voor langdurig zieken op de voet.

Binnen de regering lijkt er ruime steun voor nieuwe maatregelen om arbeidsongeschikte mensen opnieuw aan het werk te krijgen. Over de concrete invulling bestaat veel minder eensgezindheid. Les Engagés, bij monde van arts en parlementslid Jean-François Gatelier, verzetten zich tegen het plan om de uitkering voor mensen met een burn-out te beperken tot maximaal twee jaar.

Ook een mogelijke verhoging van het remgeld bij de huisarts ligt op tafel. Over de omvang en de precieze voorwaarden wordt nog gediscussieerd.

Daar ligt wellicht de moeilijkste politieke evenwichtsoefening van de begrotingsmarathon.

Elke extra euro die bij grote vermogens of bedrijven wordt opgehaald, maakt een akkoord moeilijker voor de MR en een deel van de N-VA. Omgekeerd maakt elke bijkomende miljard aan besparingen in de sociale zekerheid, de pensioenen of de gezondheidszorg het voor Vooruit moeilijker om in te stemmen.

Bart De Wever moet dus een evenwicht vinden tussen twee rode lijnen die gevaarlijk dicht bij elkaar komen.

Miljardenbesparingen en enkele boekhoudkundige ingrepen

De onderhandelingen zijn des te moeilijker omdat de grote onderdelen van de begrotingsinspanning inmiddels grotendeels vastliggen.

Een aanzienlijk deel moet komen van besparingen. Daarnaast zijn er extra inkomsten en maatregelen waartoe al eerder werd beslist. Om het geheel in overeenstemming te brengen met het beoogde begrotingstraject, worden ook enkele verschuivingen in de tijd overwogen.

Zo zou de regering een deel van de beloofde lastenverlagingen kunnen uitstellen of bepaalde investeringen verschuiven tot na 2029.

Dergelijke ingrepen verbeteren op papier het begrotingssaldo in de betrokken periode, maar zijn uiteraard niet gelijkwaardig aan structurele besparingen. Ze dienen vooral om het verschil tussen de eisen van de regeringspartners tijdelijk te verkleinen.

Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) waarschuwde al dat dit een bijzonder slecht signaal zou zijn. De werkgeversorganisatie vraagt de regering om de lastenverlagingen op arbeid niet op te offeren aan de begrotingsbesparingen.

Mogelijk is het precies dit soort compromis dat Arizona uiteindelijk over de streep zal trekken.

Val van de regering?

Achter het politieke drama van de afgelopen dagen dringt zich een vraag op: welke partij binnen de meerderheid heeft er werkelijk belang bij om de regering-De Wever te laten vallen?

Voorlopig is het antwoord eenvoudig: vrijwel niemand.

Het woord "crash" duikt opnieuw op in de wandelgangen. Bart De Wever heeft zelf het belang van een tijdig goedgekeurde begroting benadrukt door te waarschuwen voor het scenario van voorlopige twaalfden. Conner Rousseau voert de druk op door te stellen dat hij geen akkoord zal ondertekenen dat hij onevenwichtig vindt.

Maar de Vooruit-voorzitter heeft tegelijkertijd een minstens even belangrijke boodschap gegeven. In een interview met de RTBF benadrukte hij dat een politieke crisis moet worden vermeden.

Die houding is niet in tegenspraak met zijn huidige vastberadenheid. Ze maakt juist duidelijk welke strategie de Vlaamse socialisten volgen.

Vooruit moet aan zijn achterban kunnen tonen dat de partij tot het uiterste heeft gestreden om de gezondheidszorg te beschermen en de meest vermogenden een grotere bijdrage te laten leveren. Maar als de partij zelf de val van Arizona veroorzaakt, komt ze in een veel lastigere positie terecht. Ze zou dan moeten uitleggen waarom ze een regering verlaat waarin ze juist de instrumenten in handen heeft om het sociale beleid te beïnvloeden.

Ook de MR heeft weinig baat bij een regeringscrisis

Dezelfde redenering geldt aan de rechterzijde.

Georges-Louis Bouchez heeft een eerste politieke slag thuisgehaald door de regering te doen terugkomen op de brede btw-hervorming. Het is moeilijk in te zien waarom de MR vervolgens de meerderheid zou willen laten vallen omdat het uiteindelijke compromis enkele bijkomende inkomsten uit vermogens of vennootschappen bevat.

De N-VA heeft voor het eerst de premier geleverd. Het zou dan ook een veel fundamenteler conflict vergen dan een moeilijke begrotingsonderhandeling om Bart De Wever ertoe te brengen zijn eigen regering, die nog maar enkele maanden aan de macht is, ten val te laten komen.

Ook CD&V en Les Engagés hebben weinig belang bij vervroegde verkiezingen of een langdurige institutionele crisis.

Dat onderscheidt de huidige situatie van een echte regeringscrisis.

De coalitiepartners vechten een bitse strijd uit over de inhoud van het compromis, maar lijken niet te twijfelen aan de noodzaak om tot een compromis te komen.

De machtsstrijd wordt in de laatste rechte lijn beslist

Dat betekent niet dat er binnen enkele uren zeker een akkoord zal zijn. De meningsverschillen blijven groot en de bedragen zijn aanzienlijk.

De onderhandelaars moeten nog knopen doorhakken over de precieze bijdrage van de grootste vermogens, de behandeling van managementvennootschappen, de besparingen in de gezondheidszorg, de maatregelen voor langdurig zieken, de timing van lastenverlagingen en verschillende andere dossiers.

Bovendien leidt elke toegeving tot nieuwe onderhandelingen op andere terreinen.

Als Bart De Wever Vooruit tegemoetkomt door een grotere bijdrage van de rijksten te vragen, zal hij waarschijnlijk elders iets moeten toegeven aan de MR of de N-VA. Als hij de besparingen in de gezondheidszorg terugschroeft, moeten bijkomende inkomsten of besparingen worden gevonden. En als hij de bedrijven meer beschermt, zal hij de Vlaamse socialisten op een ander terrein een symbolische overwinning moeten gunnen.

Dat is de inzet van de marathon die nu begint.

De tijdsdruk is reëel en ook het risico dat België met voorlopige twaalfden aan 2027 begint, is dat. Maar de dreiging dat Arizona valt, lijkt voorlopig een stuk minder geloofwaardig.