Politicoloog Pascal Delwit: "De MR is niet radicaal-rechts, maar Bouchez dreigt de partij te isoleren"

21 News: Pascal Delwit, waarom hebt u een boek gewijd aan de geschiedenis van de Liberale Partij, de MR en Anders?

Pascal Delwit: "Een eerste reden is de 180ste verjaardag van de oprichting van de Liberale Partij. Zulke jubilea bieden mij de gelegenheid om terug te blikken op de geschiedenis van een partij en tegelijk de evolutie ervan in kaart te brengen. Daarnaast bestudeer ik al jaren de politieke ontwikkelingen en probeer ik die in bredere analyses te vatten. Twee jaar geleden deed ik dat voor de PS en Vooruit.

Er is nog een derde reden. Zowel in België als in de rest van Europa wordt vandaag veel minder onderzoek gedaan naar wat we de centripetale partijen zouden kunnen noemen: de grote historische politieke families, zoals de liberalen, socialisten en christendemocraten. Tegelijk is er bijzonder veel aandacht voor centrifugale partijen en politieke stromingen, vooral voor radicaal-rechts.

De Europese liberale familie is in de wetenschappelijke literatuur onderbelicht gebleven, zowel in de politicologie als in de geschiedschrijving. Dat geldt ook voor België. Met dit boek wil ik die leemte helpen opvullen en misschien ook studenten aanmoedigen om deze politieke familie verder te onderzoeken."

21 News: Uw boek laat zien dat de ideologie door de jaren heen sterk is veranderd. Is er desondanks een ideologische rode draad tussen de Liberale Partij van 1846 en de MR van Georges-Louis Bouchez in 2026?

Pascal Delwit: "Als we de evolutie bekijken, zien we zowel elementen van continuïteit als ingrijpende breuken. Beide zijn duidelijk waarneembaar.

De belangrijkste constante is het streven naar economisch liberalisme. Wie kijkt naar de manier waarop de liberalen sinds hun ontstaan de macht uitoefenden, en in het bijzonder vanaf 1848 onder het leiderschap van Walthère Frère-Orban, ziet een duidelijke voorkeur voor economisch liberalisme. Voor hem betekende liberalisme dat de overheid en de staat zich zo weinig mogelijk met de economie bemoeien.

Hij maakte wel één belangrijke uitzondering: de transportinfrastructuur. Dat verklaart onder meer waarom België in de negentiende eeuw een voortrekkersrol speelde op het vlak van spoorwegen, kanalen en de toegang tot zeehavens.

Met uitzondering van de transportinfrastructuur pleitte hij voor zo weinig mogelijk overheidsinmenging en vrijwel volledig vrijhandel. Die economische visie heeft in zekere mate standgehouden en is ook vandaag nog terug te vinden."

21 News: Op andere vlakken lijkt de Liberale Partij van 1846 nochtans mijlenver verwijderd van de huidige MR.

Pascal Delwit: "Dat klopt. De belangrijkste breuk is dat de Liberale Partij van 1846 en de liberale verenigingen die eraan voorafgingen, zich in de eerste plaats positioneerden rond de grote kwestie van die tijd: de levensbeschouwelijke tegenstelling, en meer bepaald de schoolstrijd.

De confrontatie tussen de katholieke Kerk en de liberale verenigingen was bijzonder hevig. Toen de partij in 1846 werd opgericht, wilde ze onder meer het openbaar onderwijs bevorderen, de overheid en de Kerk van elkaar scheiden en de rol van de staat in bepaalde domeinen versterken, met name in het onderwijs en de sociale bijstand.

Die dimensie bleef een groot deel van de twintigste eeuw belangrijk, maar verloor geleidelijk aan gewicht. Na de koerswijziging van 1961, toen de Liberale Partij werd omgedoopt tot de Partij voor Vrijheid en Vooruitgang, verdween ze vrijwel volledig naar de achtergrond.

Je zou zelfs kunnen stellen dat de situatie vandaag bijna omgekeerd is. Soms zien we nu juist een herwaardering van de katholieke traditie. Dat bleek bijvoorbeeld met Kerstmis 2025, toen er ophef ontstond over de kerststal op de Brusselse Grote Markt.

Er is dus sprake van een duidelijke breuk. Tot 1961 situeerden de liberalen zich bovendien aan de linkerzijde. Wie de namen van hun fracties in het parlement bekijkt, ziet dat er toen sprake was van de "liberale linkerzijde". Uiteraard verwees dat links naar de levensbeschouwelijke tegenstelling, niet naar de sociaal-economische breuklijn."

21 News: Het begrip "liberaal" staat niet overal automatisch gelijk aan rechts. Is de huidige MR duidelijk een rechtse partij?

Pascal Delwit: "De term "liberaal" heeft verschillende betekenissen. Je moet dus bijna altijd verduidelijken wat je ermee bedoelt. Vanuit politicologisch oogpunt is er vandaag een groot verschil tussen iemand die zichzelf economisch liberaal noemt en iemand die zich cultureel liberaal noemt.

Cultureel liberalisme wordt doorgaans eerder met links geassocieerd, economisch liberalisme met rechts. Alles hangt af van de breuklijn die je als uitgangspunt neemt.

Wat Georges-Louis Bouchez betreft, gaat het trouwens niet alleen om hem persoonlijk. De MR, en daarvoor al de PRL, profileert zich – zij het met nuances naargelang de periode – steeds nadrukkelijker op sociaal-economische thema's. Vanuit dat perspectief is het een rechtse partij. Daar is niets goed of slecht aan: het is gewoon een rechtse partij.

Er zijn wel schommelingen geweest. Het sociaal-liberalisme van Louis Michel in de tweede helft van de jaren negentig was bijvoorbeeld een beweging naar het politieke centrum. Daardoor kwam ook een coalitie tussen socialisten en liberalen opnieuw in beeld. Maar op sociaal-economisch vlak blijft de MR in de kern een rechtse partij."

21 News: Georges-Louis Bouchez heeft het zwaartepunt van de MR verder naar rechts verschoven en komt daar ook openlijk voor uit. Sommige partijen en waarnemers bestempelen de MR van 2026 als radicaal-rechts of zelfs extreemrechts. Vindt u die kwalificatie terecht?

Pascal Delwit: "Naar mijn mening niet. We moeten twee zaken van elkaar onderscheiden.

Neemt de MR, en zijn voorzitter in het bijzonder, thema's en retoriek over van radicaal-rechts? Ja. Dat zien we op het vlak van veiligheid en migratie, maar ook in de recente aanvallen op de openbare omroep en de verregaande plannen om die te hervormen. Die ontwikkelingen doen zich ook voor in andere Europese landen en zelfs in de Verenigde Staten.

Zowel in zijn discours als in bepaalde standpunten vertoont Georges-Louis Bouchez dus raakvlakken met radicaal-rechts.

Toch is voorzichtigheid geboden. Als we kijken naar wat de Franstalige liberalen vandaag nog typeert, zowel in hun discours als in hun beleid, dan staan sociaal-economische kwesties centraal, met vooral veel aandacht voor fiscaliteit."

21 News: Volgens u kan de retoriek dus radicaliseren zonder dat de MR daarom een extreemrechtse partij wordt?

Pascal Delwit: "Inderdaad. Dat sluit niet uit dat de partij retoriek of zelfs bepaalde overtuigingen overneemt die ook bij radicaal-rechtse partijen leven. En dat beperkt zich niet tot Bouchez. Een week voor de verkiezingen zagen we dat bijvoorbeeld tijdens het debat tussen Nabil Boukili en Pierre-Yves Jeholet. Jeholet deed toen een uitspraak met een duidelijk xenofobe strekking. Hij betwist dat uiteraard, maar eerlijk gezegd ken ik weinig wetenschappers die niet vinden dat zijn uitspraak een xenofobe ondertoon had.

Hetzelfde zagen we bij vicepremier David Clarinval, toen hij de buitenlandse afkomst van iemand in verband probeerde te brengen met het ontvangen van sociale bijstand. Er zijn dus verschillende elementen die samen een bepaald patroon vormen.

Dat betekent echter niet dat we de MR als een extreemrechtse partij moeten bestempelen, terwijl de kern van zijn identiteit nog altijd sociaal-economisch is.

Ook de coalities zijn relevant. Er bestaan nog steeds meerderheden waarin de MR samenwerkt met socialisten of groenen. Als de MR werkelijk een extreemrechtse partij was, is het moeilijk voor te stellen dat andere partijen ermee zouden regeren.

Dat neemt niet weg dat we de evolutie van Georges-Louis Bouchez en zijn communicatiestrategie moeten blijven volgen. Daarbij valt duidelijk op dat hij mee de beweging naar rechts versterkt."

21 News: Georges-Louis Bouchez verwijst geregeld naar Nicolas Sarkozy en Silvio Berlusconi als voorbeelden. Verrassen die namen u?

Pascal Delwit: "Nee. Het zijn twee verschillende persoonlijkheden, maar ze hebben wel bepaalde zaken gemeen. Zo hanteerden ze allebei politieke en communicatiestrategieën waarmee ze de media-agenda voortdurend naar hun hand probeerden te zetten.

In de Franstalige wereld kennen we vooral de manier waarop Nicolas Sarkozy de media domineerde. Maar we mogen niet vergeten dat Berlusconi zelf een kind van de media was, met een omvangrijk media-imperium.

Beiden hechtten veel belang aan hun aanwezigheid in de media en aan de ruimte die ze er voor zichzelf opeisten. Bovendien hebben ze allebei, in zekere zin, mee vormgegeven aan wat we een culturele revolutie zouden kunnen noemen."

21 News: Heeft de verkiezingsoverwinning van de MR in 2024 u verrast?

Pascal Delwit: "Ja, vooral de omvang ervan. Om verkiezingsresultaten goed te beoordelen, moet je ze over een langere periode bekijken.

Als we de periode van 1999 tot 2024 onder de loep nemen, zien we dat de liberalen gemiddeld rond de 24 procent uitkomen. In 2003 en 2007 bereikten ze met 32,5 procent in Wallonië hun hoogste scores, terwijl ze het in andere jaren, zoals 2019, een stuk minder goed deden.

Ik verwachtte dat de MR het in 2024 beter zou doen dan in 2019, omdat dat laatste jaar een dieptepunt vormde na de periode van Charles Michel. Dat de partij zo'n sterke uitslag zou neerzetten, lag echter minder voor de hand."

21 News: Hoe verklaart u die sterke uitslag? Is Georges-Louis Bouchez erin geslaagd om het volledige rechtse electoraat achter zich te krijgen?

Pascal Delwit: "Hij heeft het grootste deel van de kiezers voor partijen rechts van de MR naar zich toe kunnen trekken. Dat lijkt misschien weinig, maar als je de stemmen voor de Parti Populaire, de Liste Destexhe en alle kleinere partijen rechts van de MR optelt, kom je aan ongeveer 6 procent.

Maar er speelde vooral nog een andere, belangrijkere beweging. Bouchez slaagde erin om een deel van de werkende bevolking uit de lagere inkomensgroepen ervan te overtuigen op de MR te stemmen. Dat was allerminst vanzelfsprekend.

Dat zien we in industriesteden waar de PS traditioneel sterk staat, zoals Charleroi en La Louvière, maar ook in het Luikse industriegebied. Hij wist een deel van die werkende kiezers, die van oudsher links stemmen, ervan te overtuigen dat het nuttig was om voor de MR te kiezen.

Daarbij speelde onder meer de boodschap mee dat er een verschil van 500 euro bestaat tussen wie werkt en wie een werkloosheidsuitkering of sociale bijstand ontvangt. Dat heeft ertoe bijgedragen dat de MR 28 procent van de stemmen haalde, een bijzonder hoge score."

21 News: Verliest de MR door die ruk naar rechts niet ook kiezers?

Pascal Delwit: "Toch wel. De MR heeft een deel van zijn traditionele liberale kiezers verloren, omdat die niet meegaan in de verschuiving naar rechts.

Het is interessant om naar Waals-Brabant te kijken. Terwijl de MR in 2024 in Wallonië ongeveer acht procentpunten won, bleef de vooruitgang in Waals-Brabant beperkt tot 0,9 procentpunt. Dat komt neer op een status quo, vertrekkend van een relatief lage uitgangspositie.

Les Engagés deden het daarentegen bijzonder goed. Het lijkt duidelijk dat een deel van het liberale electoraat, met name de economisch liberale kiezers die niet meegaan in de radicalisering naar rechts, voor Les Engagés heeft gestemd.

Dat zagen we later ook bij de gemeenteraadsverkiezingen, toen de MR belangrijke verliezen leed in onder meer Nijvel en, nog symbolischer, in Waver, van oudsher een uitgesproken liberale stad.

Waals-Brabant is dus een aandachtspunt voor de MR, net als bepaalde gemeenten in het zuidoosten van Brussel en het segment van de werkende middenklasse. Dat kan uitgroeien tot een terrein van electorale concurrentie met Les Engagés en mogelijk ook met Ecolo in 2029."

21 News: De MR wekt ook geregeld de indruk dat de partij wordt verscheurd door interne conflicten. Is dat typisch voor het voorzitterschap van Georges-Louis Bouchez?

Pascal Delwit: "Nee. Over het algemeen hebben de Liberale Partij, de PLP-PVV en later de MR altijd meer te maken gehad met meningsverschillen die openlijk werden uitgevochten. Ook bij andere partijen bestaan er uiteraard onenigheden, maar die worden niet altijd publiekelijk geuit.

Er bestaat zoiets als een methodologisch liberalisme: niemand laat zich iets opleggen. Dat zit in de politieke cultuur. Er is geen sprake van blinde gehoorzaamheid en men spreekt elkaar gemakkelijk tegen.

Individualisme en de drang om het eigen standpunt te verdedigen, spelen daarbij een belangrijke rol. Al sinds de oprichting is de Liberale Partij intern een bijzonder woelige partij. Eind negentiende eeuw verdedigden Walthère Frère-Orban en Paul Janson bijvoorbeeld al uiteenlopende standpunten en gingen ze elkaar in de Kamer bijzonder hard te lijf."

21 News: Laten we het hebben over de verhouding tussen Georges-Louis Bouchez en Bart De Wever. Probeert Bouchez zich inmiddels op te werpen als de echte leider van de Arizona-meerderheid?

Pascal Delwit: "Dat is inderdaad het beeld dat hij wil uitdragen. Georges-Louis Bouchez was onder de Vivaldi-regering de belangrijkste bondgenoot van Bart De Wever en tegelijk de voornaamste doodgraver van Open VLD, dat intussen is omgedoopt tot Anders.

Na de verkiezingsoverwinning van 2024 wil hij nu de indruk wekken dat de MR de grootste partij binnen de Arizona-meerderheid is.

Sinds de start van Arizona ligt die verhouding bijzonder moeilijk. Dat moet voor de liberalen een aandachtspunt zijn. Electoraal kan die strategie uiteraard voordelen opleveren: dankzij de zichtbaarheid in de media staan ze voortdurend in de schijnwerpers.

Het risico is echter dat op een bepaald moment geen enkele partij nog met hen in een coalitie wil stappen. De MR en de N-VA staan programmatisch immers niet bepaald ver uit elkaar, integendeel.

Georges-Louis Bouchez gokt erop dat hij een zo groot mogelijke verkiezingsoverwinning kan behalen om zich onmisbaar te maken bij de vorming van een regering. Vandaag lijkt me dat echter bijzonder moeilijk. De belangrijkste belofte uit de campagne van 2024, namelijk een verschil van 500 euro tussen wie werkt en wie een uitkering ontvangt, is bovendien nog geen werkelijkheid geworden. Althans, voorlopig niet."

21 News: Bestaat het risico dat deze strategie de MR uiteindelijk isoleert?

Pascal Delwit: "Ja. Wanneer je bij de PS, Les Engagés of Ecolo polst, merk je dat er vandaag ernstige twijfels bestaan over een mogelijke coalitie met de MR.

Georges-Louis Bouchez wil met zijn strategie een zo groot mogelijke verkiezingsoverwinning behalen om zich onmisbaar te maken bij de regeringsvorming. Dat lijkt me vandaag bijzonder moeilijk. De belangrijkste belofte uit de campagne van 2024, namelijk een verschil van 500 euro tussen wie werkt en wie een uitkering ontvangt, is bovendien nog niet ingelost. Althans, voorlopig niet. Als de kiezers daarnaast het gevoel krijgen dat de andere partijen hoe dan ook niet met de MR in een regering zullen stappen, is ook dat een factor om rekening mee te houden.

In de praktijk komt die strategie er dus op neer dat Bart De Wever wordt verzwakt. Dat lijkt me duidelijk."

21 News: Kan deze machtsstrijd zo ver gaan dat de regering-De Wever valt?

Pascal Delwit: "Eerlijk gezegd weet ik dat niet. Het is altijd bijzonder moeilijk om daarover te speculeren. Volgens mij wil niemand binnen Arizona dat de regering valt.

Op basis van de kiesintenties, die we met de nodige voorzichtigheid moeten interpreteren, zou geen enkele partij bij verkiezingen zomaar als winnaar uit de bus komen. Bovendien zijn we nog lang niet toe aan het verschil van 500 euro tussen werknemers en mensen met een werkloosheidsuitkering. De belangrijkste verkiezingsbelofte van de MR is dus nog niet ingelost. De regering laten vallen en verkiezingen uitschrijven zonder die belofte waar te maken, lijkt me dan ook riskant.

Je moet ook beseffen dat je op een bepaald moment een bepaalde richting inslaat en dat het, zodra je vastloopt, bijzonder moeilijk wordt om terug te keren. Dat is de moeilijkheid waarmee Bart De Wever vandaag wordt geconfronteerd.

Het is bovendien al de tweede keer dat deze regering er niet in slaagt om een begroting in de huidige vorm aan het parlement voor te leggen en dat grote meningsverschillen openlijk aan het licht komen. We mogen dus niets uitsluiten."

21 News: Binnen de MR is er ten slotte nog een bijzonder opvallende figuur: Sophie Wilmès. Ze blijft erg populair, maar treedt relatief weinig op de voorgrond. Hoe verklaart u dat?

Pascal Delwit: "Volgens mij zijn daar twee belangrijke redenen voor. Ten eerste speelt de context van de coronacrisis een rol, net als haar optreden als premier en het beeld dat ze heeft achtergelaten tijdens de overstromingen in Wallonië.

Daarnaast staat ze boven de politieke strijd. Dat versterkt haar populariteit. We zien dat overal: politici die worden beschouwd als iemand die boven de partijen staat, genieten vaak een veel grotere populariteit. Maar zodra ze opnieuw volop in de politieke arena stappen, kan die populariteit soms sterk terugvallen. Dat is de grote dubbelzinnigheid van die populariteit."

21 News: Zou ze ooit opnieuw een prominente rol kunnen opnemen en de interne machtsverhoudingen binnen de MR beïnvloeden, of zelfs Georges-Louis Bouchez uitdagen?

Pascal Delwit: "In theorie kan haar populariteit een hefboom zijn als ze opnieuw een veel actievere rol wil spelen in de Belgische politiek of binnen de MR. Maar ik weet niet of ze dat wil of daar ook de ambitie voor heeft.

Als ze als het ware uit de wolken neerdaalt en opnieuw met beide voeten op de grond in de politieke arena stapt, zal haar populariteit onvermijdelijk afnemen. Zowel de kiezers als de andere prominenten binnen de MR zullen dan immers anders naar haar kijken.

Vandaag geniet ze vooral van een legitimiteit die haar van buiten de partij wordt toegekend. In theorie zou ze dus kunnen terugkeren en het voorzitterschap van de MR uitdagen. Maar dat is een strategie waarbij je maar één kans krijgt: ze moet meteen slagen, want een tweede kans krijg je niet."