Britse premier overweegt vrij verkeer met EU opnieuw in te voeren

Kan het Verenigd Koninkrijk terugkomen op een van de meest symbolische beslissingen van de Brexit? In een exclusief interview met The Sunday Times sluit de Britse premier Andy Burnham niet uit dat het vrije verkeer van personen tussen zijn land en de Europese Unie opnieuw wordt ingevoerd. Dat ligt bijzonder gevoelig aan de andere kant van het Kanaal: de belofte om opnieuw controle te krijgen over de immigratie was een van de belangrijkste argumenten van de voorstanders van de Brexit tijdens het referendum van 2016.

De Labour-premier pleit nu voor een nuchter debat over de gevolgen van het vertrek uit de Europese Unie. Volgens hem heeft het Britse migratiebeleid niet noodzakelijk de resultaten opgeleverd waarop voorstanders van de Brexit hadden gehoopt.

Een van de pijlers van de Brexit opnieuw ter discussie

Gevraagd of het vrije verkeer van Europese burgers opnieuw kan worden ingevoerd, sluit Andy Burnham die mogelijkheid niet uit. "Ik denk dat we daarover een zeer feitelijk debat moeten voeren, gebaseerd op bewijsmateriaal", zegt hij in The Sunday Times.

De premier erkent dat het vrije verkeer belangrijke uitdagingen met zich meebracht, maar benadrukt dat de Europese immigratie vóór de Brexit verschilde van die van vandaag.

Volgens hem kwamen Europese werknemers vroeger vaker tijdelijk naar het Verenigd Koninkrijk om daarna naar hun land van herkomst terug te keren. "Dat was misschien een vorm van immigratie die minder problemen opleverde dan de immigratie van vandaag", stelt hij.

Burnham wil daarom een eerlijk debat over de voor- en nadelen van het vroegere systeem. Het afschaffen van het vrije verkeer mag volgens hem niet langer als een onaantastbaar uitgangspunt worden beschouwd.

Immigratie nam na de Brexit fors toe

De cijfers die de Britse krant aanhaalt, illustreren de paradox waarmee het Verenigd Koninkrijk wordt geconfronteerd. Vóór het referendum van 2016 bedroeg het jaarlijkse migratiesaldo ongeveer 330.000 personen. Na het vertrek uit de Europese Unie en de invoering van een nieuw puntensysteem voor immigratie liep dat cijfer op tot een piek van meer dan 900.000 personen.

De Brexit werd nochtans voorgesteld als dé manier om opnieuw controle te krijgen over de grenzen en de immigratie terug te dringen.

Het nieuwe systeem, dat onder premier Boris Johnson werd ingevoerd, maakte onder meer de komst van werknemers uit landen buiten de Europese Unie eenvoudiger. De toelatingsvoorwaarden werden later geleidelijk aangescherpt.

Volgens Burnham veranderde daardoor ook het karakter van de immigratie. Het vroegere systeem maakte het gemakkelijker om tijdelijk in het Verenigd Koninkrijk te werken, terwijl migranten zich de afgelopen jaren vaker voor langere tijd in het land zouden vestigen.

Historische toenadering tot Brussel?

De uitspraken passen in een bredere reflectie binnen de Britse regering over de toekomstige relatie met de Europese Unie. Burnham bekijkt verschillende mogelijkheden: opnieuw toetreden tot de EU, terugkeren naar de interne markt, aansluiten bij de douane-unie of de huidige akkoorden behouden. Voorlopig heeft de regering geen voorkeur uitgesproken.

Een terugkeer naar de interne markt zou in principe wel betekenen dat het Verenigd Koninkrijk het vrije verkeer van personen aanvaardt, een van de vier fundamentele vrijheden van de Europese Unie. De premier lijkt nu bereid om die mogelijkheid te bespreken.

Toch trekt hij twee duidelijke grenzen: hij wil niet dat het Verenigd Koninkrijk de euro invoert of toetreedt tot de Schengenzone.

Die uitsluitingen staan een toenadering tot Europa niet in de weg. Ook vóór de Brexit was het Verenigd Koninkrijk lid van de Europese Unie zonder deel te nemen aan de eenheidsmunt of de Schengenzone.

Nieuw referendum bij terugkeer naar de EU

Burnham erkent bovendien dat een eventuele hernieuwde toetreding tot de Europese Unie een nieuw referendum zou vereisen. Een aansluiting bij de interne markt of de douane-unie hoeft volgens hem daarentegen niet noodzakelijk aan de bevolking te worden voorgelegd.

De premier wijst ook op de gevolgen van de Brexit voor de samenwerking rond migratie en veiligheid. Zo betreurt hij dat het Verenigd Koninkrijk geen toegang meer heeft tot Eurodac, de Europese databank met biometrische gegevens die wordt gebruikt bij de behandeling van asielaanvragen.

Een nauwere samenwerking met Brussel zou volgens hem zowel de Britse economie kunnen stimuleren als de controle op migratiestromen verbeteren.

Die opening zal naar verwachting op verzet stuiten bij de conservatieven van Kemi Badenoch en bij Reform UK, de partij van Nigel Farage. Beide kanten verzetten zich geregeld tegen initiatieven die Londen opnieuw dichter bij Brussel moeten brengen.