De Wever en Bouchez schrappen btw-verhoging, maar begrotingsstrijd gaat voort

Bart De Wever gooit zijn federale begrotingsstrategie grondig om. Na weken van getouwtrek wil de premier de onderhandelingen voorlopig toespitsen op de begroting voor 2027, waarvoor een inspanning van 3 à 4 miljard euro nodig is. De zoektocht naar 10 miljard euro tegen 2029 schuift door naar een later moment. Vooral de btw-hervorming verdwijnt voorlopig van tafel. Dat is een overwinning voor de MR en Georges-Louis Bouchez, maar mogelijk ook een tactische zet van De Wever om de impasse te doorbreken.

Het grote begrotingsakkoord over 10 miljard euro laat dus nog op zich wachten. Nu de federale meerderheid steeds dichter bij een breuk lijkt te komen, kiest Bart De Wever voor een andere aanpak. In plaats van meteen een globaal akkoord te zoeken om de overheidsfinanciën tegen 2029 met 10 miljard euro te saneren, wil de premier de inspanningen voortaan in verschillende stappen verdelen.

De eerste prioriteit is de begroting voor 2027. Volgens verschillende Vlaamse media mikt De Wever aanvankelijk op een inspanning van 3 à 4 miljard euro voor volgend jaar. Daarvoor zou onder meer worden gekeken naar besparingen in de gezondheidszorg en aanpassingen aan de indexering. De resterende inspanning wordt doorgeschoven naar latere onderhandelingen over 2028 en 2029.

De opvallendste koerswijziging betreft de btw. De hervorming die De Wever voor ogen had, wordt voorlopig opgeborgen.

Bouchez haalt slag thuis

Voor Georges-Louis Bouchez is dat duidelijk een overwinning.

Sinds het begin van de onderhandelingen verzette de MR-voorzitter zich resoluut tegen een algemene verhoging van de belastingen op consumptie. Op tafel lag onder meer het voorstel om het normale btw-tarief op te trekken van 21 naar 22 procent. Daarnaast zouden de verlaagde tarieven van 6 en 12 procent worden samengevoegd tot een nieuw tarief van 9 procent, met verschillende uitzonderingen.

De MR hield voet bij stuk. Volgens de Franstalige liberalen zou een btw-verhoging een te groot deel van de begrotingssanering op de schouders van de consument leggen. Bovendien dreigde de maatregel de economische groei af te remmen, net nu de regering de economie opnieuw wil aanzwengelen.

Politiek stond de MR daarmee in een comfortabele positie. De partij kon zich profileren als de kracht die een btw-verhoging met een rechtstreekse impact op de koopkracht van gezinnen had tegengehouden. Dat leidde de voorbije dagen tot toenemende irritatie bij verschillende andere partners van de Arizona-coalitie.

De Wever bleef nochtans verdedigen dat de belastingdruk gedeeltelijk moet verschuiven van arbeid naar consumptie. Ook woensdag werd nog overleg gepleegd met de vicepremiers, terwijl het btw-dossier een van de belangrijkste struikelblokken voor een akkoord bleef.

Nu lijkt de premier de knoop te hebben doorgehakt. In plaats van de toekomst van zijn regering op het spel te zetten, haalt hij het twistpunt voorlopig van tafel.

De MR boekt daarmee een belangrijke overwinning, maar de kwestie dreigt ook sporen na te laten binnen de meerderheid. De andere Arizona-partners zouden Bouchez die politieke overwinning op andere dossiers willen laten voelen. Hoe dat concreet zal gebeuren, valt nog af te wachten.

Dreiging van politieke crisis werd steeds groter

De voorbije dagen was de begrotingsstrijd uitgegroeid tot meer dan een discussie over de manier waarop 10 miljard euro kon worden gevonden. Steeds nadrukkelijker rees de vraag of de coalitie zelf nog stand zou houden.

Woensdag zette Yvan Verougstraete, voorzitter van Les Engagés, een stap verder door toe te geven dat vervroegde verkiezingen niet langer volledig konden worden uitgesloten. Volgens hem zou dat scenario zowel voor het land als voor de regeringspartijen slecht uitpakken.

Nog geen twee weken geleden leek zo'n vooruitzicht hem ondenkbaar.

De waarschuwing was duidelijk: als het conflict tussen de N-VA en de MR bleef aanslepen, dreigde de Arizona-coalitie al bij haar eerste grote begrotingsoefening in moeilijkheden te komen.

Ook de kalender begon steeds meer te knellen. De beleidsverklaring van de premier moest al worden uitgesteld omdat er geen akkoord was. De regering moet nu voldoende snel vooruitgang boeken om het parlement de begroting voor 2027 te laten goedkeuren en te vermijden dat het opnieuw met voorlopige twaalfden moet werken.

Ook de Vlaamse publieke opinie stuurde een waarschuwing

Mogelijk speelde ook de publieke opinie mee in de berekening van De Wever.

Uit de peiling van HLN en VTM, die deze week werd gepubliceerd, bleek dat de N-VA zich in een ongemakkelijke positie bevond. De peiling toonde dat 72 procent van de Vlamingen Bouchez gelijk gaf over de btw, maar geen regeringscrisis wilde. De ondervraagden stonden over het algemeen weinig enthousiast tegenover een btw-verhoging. Tegelijk wilden ze vooral vermijden dat het begrotingsconflict tot een politieke crisis zou leiden.

De Wever dreigde dus langs twee kanten de rekening gepresenteerd te krijgen: hij zou een impopulaire maatregel verdedigen en tegelijk verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor een eventuele val van zijn eigen regering.

Voor een premier die de sanering van de overheidsfinanciën centraal heeft gesteld in zijn beleid, zou het een groot risico zijn geweest om de Arizona-coalitie te laten vallen omdat hij zijn volledige plan niet meteen kon doordrukken.

Een stap terug, maar geen capitulatie

Het zou echter voorbarig zijn om te besluiten dat De Wever zijn doelstelling van 10 miljard euro opgeeft.

Daar wordt de nieuwe strategie politiek interessant. Door de onderhandelingen voorlopig te beperken tot de begroting voor 2027, haalt de premier het struikelblok weg dat zijn meerderheid rechtstreeks bedreigde. Hij geeft de MR op het vlak van de btw haar zin en biedt de coalitiepartners de mogelijkheid om tijdelijk uit de impasse te raken zonder volledig gezichtsverlies te lijden.

Het structurele probleem is daarmee evenwel niet opgelost.

De ambitie om tegen 2029 in totaal 10 miljard euro te besparen, blijft in principe overeind. Alleen wordt de inspanning opgesplitst in verschillende stappen. Eerst moet 3 à 4 miljard euro worden gevonden voor 2027. Daarna volgen nieuwe onderhandelingen over de daaropvolgende jaren.

Mogelijk is dat precies de tactische zet van De Wever: hij koopt tijd.

De Wever koopt vooral tijd

De premier hoopt wellicht dat een snel akkoord over de begroting voor 2027 de politieke spanningen kan doen afnemen. Zodra de begroting is goedgekeurd en de onmiddellijke dreiging van een crisis is geweken, kan hij opnieuw de tweede helft van de puzzel op tafel leggen: waar moet het resterende geld vandaan komen om de doelstelling voor 2029 te halen?

Ook de btw-hervorming is daarmee niet noodzakelijk definitief begraven. Ze kan later in een andere vorm of als onderdeel van bredere onderhandelingen terugkeren, wanneer de politieke hoogspanning is gaan liggen.

Maar tegen die tijd zal de situatie veranderd zijn. Nadat Bouchez de hervorming nu van tafel heeft gekregen, zal hij een substantiële btw-verhoging later moeilijk kunnen aanvaarden zonder de indruk te wekken dat hij terugkomt op een politieke overwinning die hij zelf nadrukkelijk heeft opgeëist.

De Wever lost dus mogelijk een onmiddellijk probleem op, maar riskeert tegelijk een nieuw probleem voor later te creëren.

Komt ook de begrotingsambitie onder druk?

Er blijft vooral één fundamentele vraag: kan de regering tegen 2029 nog steeds een inspanning van 10 miljard euro realiseren als een deel van de moeilijkste beslissingen wordt uitgesteld?

Hoe later maatregelen worden genomen, hoe minder tijd ze krijgen om besparingen op te leveren. Bovendien wordt het voor de regeringspartijen politiek steeds moeilijker om nieuwe besparingen of inkomstenmaatregelen te aanvaarden naarmate de volgende verkiezingen dichterbij komen.

Daar ligt de paradox van de nieuwe strategie.

De Wever vergroot waarschijnlijk de kans dat zijn regering op korte termijn overeind blijft. Tegelijk wordt de tijd om de begrotingssanering te realiseren waarop hij zijn beleid heeft gebouwd, steeds beperkter.

De premier lijkt dus voorlopig te kiezen voor het voortbestaan van de Arizona-coalitie, eerder dan voor het grote begrotingsakkoord dat hij meteen had willen sluiten.