Degrowth is een recept voor armoede, geen antwoord op de klimaatcrisis
Thomas Piketty en een reeks Europese economen pleitten onlangs voor bewuste economische krimp. De wetenschap, de geschiedenis en het gezond verstand spreken hen recht tegen.
Samenvatting van het artikel
Het degrowth-manifest van Piketty en co. mist elke empirische onderbouwing en negeert wat economische krimp in de praktijk altijd heeft opgeleverd: meer armoede, niet minder.
Eind mei publiceerden Thomas Piketty, Joseph Stiglitz, Kate Raworth en anderen een opiniestuk in The Guardian. De titel luidde 'Roadmap for eradicating poverty beyond growth'. Hun manifest komt met een geruststellende belofte: minder economische groei, maar meer welzijn, betere publieke diensten en een leefbare planeet. De oplossing voor armoede zou niet meer groei zijn, maar de economie bewust doen krimpen. Het klinkt als een paradigmaverschuiving, maar het is weinig meer dan gebakken lucht.
Degrowth is politiek en maatschappelijk onhaalbaar
De onderzoekers Ivan Savin en Jeroen van den Bergh analyseerden in 2024 systematisch 561 wetenschappelijke publicaties over degrowth. Hun conclusie, gepubliceerd in het tijdschrift Ecological Economics, was vernietigend. Bijna 90 procent van die studies is gebaseerd op meningen en stellingnames, niet op data-analyse of modelvorming. Veel studies gebruiken kleine, niet-representatieve steekproeven. Beleidsevaluaties zijn zeldzaam. Van de weinige studies die peilen naar publiek draagvlak, concludeert de meerderheid dat degrowthbeleid politiek en maatschappelijk niet haalbaar is.
Die methodologische zwakte zit ook in het Guardian-manifest zelf. De kop schreeuwt 'we've done the maths', maar de tekst bevat geen enkele berekening. De bewering dat economische groei en gedeelde welvaart van elkaar zijn losgekoppeld, is empirisch aantoonbaar onjuist. Geen enkel land ter wereld heeft extreme armoede teruggedrongen zonder economische groei. Dat toonde ontwikkelingseconoom Lant Pritchett in 2022 aan met mondiale armoededata die teruggaan tot de negentiende eeuw.
Venezuela
Degrowth is bovendien geen theoretisch experiment zonder precedent. Venezuela beleefde tussen 2014 en 2020 een economische krimp van in totaal meer dan 70 procent van het bbp. Het resultaat: hyperinflatie, een ineenstortende gezondheidszorg en een armoedecijfer dat in 2022 nog altijd 81,5 procent van de bevolking trof. De cijfers komen uit onderzoek van de Venezolaanse denktank ENCOVI. Niemand koos voor die krimp, maar hij illustreert onverbiddelijk wat krimp in de praktijk betekent. Niet minder consumptie voor de rijken, maar minder eten, minder medicijnen en minder toekomst voor iedereen.
De rijken... altijd de rijken
Het degrowth-kamp heeft een antwoord klaar: radicale herverdeling zou de klap moeten opvangen. Als de rijken genoeg inleveren, hoeft niemand er op achteruit te gaan. Econoom Branko Milanovic rekende na wat dat betekent op wereldschaal: als de mondiale economie krimpt zoals de degrowthers willen, blijven 10 tot 15 procent van de wereldbevolking in extreme armoede. De helft van de mensheid moet het doen met hooguit 7 dollar per dag. Herverdeling veronderstelt bovendien een werkend fiscaal en politiek systeem. Dat is precies wat ontbreekt in de landen die het hardst getroffen worden.
Degrowth in Europa is strategische zelfmoord
Er is ook een specifiek Europees probleem. Europa staat onder druk van Chinese industrieconcurrentie, hoge energieprijzen en een defensie-uitdaging die reële investeringen vergt. De Draghi-rapporten van 2024 stelden dat Europa jaarlijks 750 tot 800 miljard euro extra moet investeren om zijn concurrentiepositie te behouden. Bewust de economische motor afzetten op dit moment is niet progressief, maar eerder een strategische zelfmoord.
Het klimaat
Het sterkste argument van de degrowthers is het klimaat: als rijke landen blijven groeien, lopen de CO2-uitstoot (koolstofdioxide, het belangrijkste broeikasgas) en de opwarming van de aarde uit de hand. Maar ook dat argument sneuvelt bij nader onderzoek. Data van Our World in Data 👇 op basis van Eurostat, de OESO en het IMF tonen dat het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Zweden de afgelopen drie decennia hun bbp per hoofd met tientallen procenten zagen stijgen, terwijl zowel de productie- als de consumptiegerichte CO2-uitstoot per hoofd daalde met 30 tot 60 procent. Groei en uitstoot zijn in rijke landen al volop aan het ontkoppelen. De oplossing voor de klimaatcrisis heet dan ook niet minder groei, maar andere groei: investeringen in hernieuwbare energie, kernenergie en schone industrieprocessen. Dat vereist kapitaal, dat enkel wordt geproduceerd door een gezonde economie.
De degrowthbeweging presenteert zich als een radicaal alternatief voor een kapot systeem. Maar wie door de buzzwords heen leest, ziet een beweging die geen enkel land ter wereld overtuigt buiten Europa. Een beweging die haar beloften niet kan waarmaken zonder groei en die de grootste prijs laat betalen door de mensen die ze zegt te verdedigen. Venezuela had geen beleidskeuze, Europa wel.
