Europa steunt en bewapent Kiev, maar blijft miljarden in Rusland pompen (column)

Europa beweert Oekraïne te willen helpen in zijn verzet. Het levert wapens, stemt over sancties, verwelkomt vluchtelingen en financiert een deel van de Oekraïense oorlogsinspanningen. Maar tegelijkertijd blijft het gas van Rusland kopen.

Deze tegenstrijdigheid raakt direct de verantwoordelijkheid van Europa. Na vier jaar oorlog kan het zich niet langer beroepen op urgentie of verrassing. Hoe kan het beweren Moskou te verzwakken terwijl het tegelijkertijd de handel in stand houdt die miljarden euro's oplevert voor de Europese economie?

Elke euro die aan Russisch gas wordt uitgegeven, financiert natuurlijk niet direct een raket of een drone. Het verband is niet zo simpel of rechttoe rechtaan. Deze aankopen leveren echter wel inkomsten op voor Russische bedrijven, buitenlandse valuta voor de nationale economie en belastinginkomsten voor de staat. En het Kremlin mobiliseert nu een aanzienlijk deel van de middelen van het land om de oorlog voort te zetten.

De vraag moet daarom rechtstreeks gesteld worden: financiert Europa nog steeds indirect de oorlog die het beweert te voeren?

Een verminderde afhankelijkheid, maar nooit volledig verdwenen.

De Europese Unie heeft sinds februari 2022 aanzienlijke inspanningen geleverd. Vóór de grootschalige invasie van Oekraïne leverde Rusland ongeveer 45% van de gasimport. Dit aandeel lag in 2025 nog rond de 12%.

Europa heeft zijn energiebronnen gediversifieerd, met name weg van de Verenigde Staten en Noorwegen. Het heeft de import van Russische kolen en vrijwel alle ruwe olie over zee verboden. Deze ontwikkeling vermindert de invloed van Moskou, maar kan de opgebouwde vertragingen niet verbergen. Europa had deze strategische kwetsbaarheid allang moeten aanpakken.

Maar verminderde afhankelijkheid betekent nog geen onafhankelijkheid. Rusland levert nog steeds een deel van het gas dat in Europa wordt verbruikt of gedistribueerd. Een deel daarvan komt via pijpleidingen, een ander deel in de vorm van vloeibaar aardgas (LNG).

Het contrast wordt met name lastig te verdedigen wanneer bepaalde stromen toenemen. Volgens de Financial Times ontving de Europese Unie in de eerste helft van 2026 9,89 miljoen ton LNG van het Russische Yamal-project. Dit volume vertegenwoordigt een stijging van 18% ten opzichte van het voorgaande jaar en de waarde ervan wordt geschat op maar liefst 6 miljard euro.

Europa bereidt zich daarom voor op een verbod op Russisch gas, terwijl het tegelijkertijd een deel van zijn aankopen verhoogt. De kloof tussen beloftes en daden wordt steeds groter. Europa belooft morgen een schone breuk, maar betaalt er vandaag de dag nog steeds de prijs voor.

Zeebrugge in het centrum van de Belgische tegenstrijdigheid

België neemt een bijzondere positie in binnen deze handel. De terminal in Zeebrugge is een van de belangrijkste toegangspunten voor Russisch LNG naar Europa. LNG- tankers vervoeren gas dat gewonnen wordt uit het enorme Yamal-project in Noord-Siberië.

Niet al dit gas blijft in België. Een deel ervan wordt via een sterk onderling verbonden Europees netwerk naar andere markten vervoerd. Zeebrugge fungeert dus als een continentale hub, maar dit feit neemt het politieke probleem niet weg. Infrastructuur in ons land draagt ​​nog steeds bij aan de aanvoer van Russisch gas naar Europa.

De situatie legt een bijzonder opvallende tegenstrijdigheid bloot. België huisvest de belangrijkste Europese instellingen, steunt Oekraïne, neemt deel aan sancties en draagt ​​bij aan de westerse militaire inspanningen. Toch blijft het Belgische grondgebied een cruciale toegangspoort voor energie die inkomsten genereert voor Rusland.

Sinds maart 2025 heeft de Europese Unie de doorvoer van Russisch LNG bestemd voor derde landen verboden. Import voor de Europese markt is echter wel toegestaan. België voldoet dus aan de wet door deze zendingen te accepteren, maar Europa stelt zelf de regels vast, handhaaft de uitzonderingen en stelt een volledig verbod uit.

Zeebrugge is niet de oorzaak van het probleem. De haven laat zien dat Europa sancties tegen Rusland wil instellen zonder de aanvoer van goederen, de industrie en de consumenten in gevaar te brengen.

Opzettelijk onvolledige sancties

Europese leiders staan ​​ongetwijfeld voor een lastig dilemma. Gas verwarmt huizen, drijft elektriciteitscentrales aan en blijft essentieel voor veel industrieën. Een onmiddellijke verstoring in 2022 zou de prijsstijgingen hebben verergerd en zowel huishoudens als bedrijven hebben verzwakt. De aanvankelijke voorzichtigheid was daarom begrijpelijk. Het lijkt er nu eerder op dat ze niet in staat zijn om snel genoeg de noodzakelijke beslissingen te nemen.

In januari 2026 heeft de Raad van de Europese Unie een verordening aangenomen die de geleidelijke uitfasering van Russisch gas regelt. Het verbod op LNG moet in 2027 volledig van kracht zijn. Ook de import van pijpleidinggas in Europa moet worden afgebouwd.

Dit tijdschema beschermt Europa tegen een nieuwe energiecrisis, maar bevestigt tegelijkertijd de vertraging. Het levert Rusland enkele maanden extra inkomsten op. De Unie gebruikt nu haar eigen onvoorbereidheid als rechtvaardiging voor een verdere vertraging.

Europa heeft onvoldoende geïnvesteerd.

De Europese Rekenkamer heeft zojuist een verontrustend rapport uitgebracht. Volgens de bevindingen wijst de Europese Unie onvoldoende middelen toe aan de uitfasering van Russische energie en verlopen de investeringen te traag.

De Europese Commissie had de behoefte geschat op 300 miljard euro. Dit bedrag was met name bedoeld voor de financiering van de diversificatie van leveranciers, hernieuwbare energiebronnen en de versterking van het elektriciteitsnet. Tot nu toe hebben de lidstaten naar verluidt slechts 54,3 miljard euro toegezegd.

Het verschil lijkt enorm. Ofwel heeft de Commissie de behoeften verkeerd ingeschat, ofwel zijn de lidstaten hun verplichtingen niet nagekomen. In beide gevallen wijst dit op een ernstig politiek falen.

De afname van het verbruik is ook afhankelijk van kwetsbare factoren. Milde temperaturen hebben de behoefte aan verwarming beperkt, terwijl hoge prijzen huishoudens en bedrijven hebben gedwongen hun verbruik te verminderen. Weeromstandigheden of een afnemende vraag vormen echter geen duurzaam energiebeleid. Een strenge winter of een industrieel herstel kunnen de situatie snel veranderen.

Door zich meer te richten op LNG, wordt Europa afhankelijker van zeetransport, kwetsbare handelsroutes en volatiele wereldmarkten. Het vervangt één gevaarlijke afhankelijkheid door verschillende andere die als minder bedreigend worden beschouwd. Deze diversificatie biedt bescherming, maar garandeert geen echte soevereiniteit.

Energieonafhankelijkheid heeft een prijs.

Het zou gemakkelijk zijn om een ​​onmiddellijke stopzetting van de Russische import te eisen. Het zou echter minder eerlijk zijn om de gevolgen te verbergen. Energieonafhankelijkheid heeft een prijs. Europa zal moeten investeren in zijn netwerken, zijn leveranciers moeten diversifiëren en meer binnen de eigen grenzen moeten produceren.

Verschillende Europese landen wijzen kernenergie nog steeds af, voornamelijk om ideologische redenen. Tegelijkertijd willen ze het gasverbruik verminderen, de kolenwinning uitfaseren en een steeds groter deel van de economie elektrificeren. Zonder kernenergie worden deze doelstellingen moeilijk te verenigen met de behoeften van een geïndustrialiseerd continent.

Hernieuwbare energiebronnen kunnen deze productie aanvullen, maar kunnen de continue energievoorziening van Europa niet volledig garanderen. Hun productie is afhankelijk van wind, zon en de seizoenen. Daarom zijn versterkte elektriciteitsnetten, aanzienlijke opslagcapaciteit en middelen om hun wisselvalligheid te compenseren noodzakelijk.

Kernenergie levert precies deze stabiele, overvloedige en grotendeels koolstofvrije energieproductie. Het vermindert het gasverbruik bij de elektriciteitsopwekking en beperkt de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers. Europa zal zijn energieonafhankelijkheid niet herwinnen door kernenergie tegenover hernieuwbare energiebronnen te plaatsen. Het zal dit bereiken door kernenergie de basis van zijn energieproductie te maken en hernieuwbare energiebronnen als een nuttige aanvulling te beschouwen.

Aanhoudend hoge energieprijzen verzwakken de Europese industrie, stimuleren uitbesteding naar het buitenland en tasten de koopkracht aan. Deze moeilijkheid rechtvaardigt geen uitstel meer. Sinds 2022 zijn er sneller resoluties aangenomen dan er energiecentrales, terminals en elektriciteitsnetten gebouwd zijn. Soevereiniteit vereist concrete resultaten, geen nieuwe beloftes.

We straffen niet zonder reden.

Sancties zijn nooit een willekeurige daad. Ze zijn bedoeld om de tegenstander een prijs op te leggen, maar ze verplichten degenen die ze opleggen ook tot bepaalde offers.

Europa lijkt deze keuze soms te willen vermijden. Het wil Rusland verzwakken zonder zijn eigen kosten te verhogen. Het wil stoppen met Russisch gas zonder alle alternatieve oplossingen te onderzoeken. Het wil Kiev steunen zonder zijn eigen comfort op te offeren.

Deze aarzeling verzwakt de boodschap. Moskou houdt de stemmingen, de toespraken en de beloftes van Europa nauwlettend in de gaten. Maar bovenal houdt het de LNG-tankers in de gaten die de havens blijven binnenvaren.

Gas levert Rusland niet langer de enorme winst op die het in de jaren vóór de invasie wel deed. Moskou heeft een aanzienlijk deel van zijn Europese markt verloren, maar de resterende inkomsten zijn nog steeds substantieel.

Europa kan niet elke sanctie presenteren als voldoende bewijs van zijn vastberadenheid. Het moet de concrete resultaten van zijn beleid meten. Hoeveel betaalt het Rusland nog? Welke landen vertragen de Brexit? Waarom verloopt de investeringsstrijd zo traag? De geloofwaardigheid van Europa als macht hangt af van de antwoorden die het geeft, niet van de hardheid van zijn uitspraken.

Uiteindelijk de keuze maken tussen afhankelijkheid en soevereiniteit.

Het Europees beleid heeft resultaten opgeleverd, maar veel te langzaam. De Unie heeft haar afhankelijkheid van Rusland verminderd, maar is er na vier jaar oorlog niet in geslaagd de banden met dat gasland volledig te verbreken.

Deze traagheid verlengt een economische relatie die gevaarlijk is geworden en zorgt voor inkomsten voor Rusland. Deze vertragingen zijn nu het gevolg van keuzes die Europa zelf heeft gemaakt.

De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij België, Frankrijk, Hongarije of een paar bedrijven. Ze rust op de schouders van de hele Unie, die gezamenlijk de uitzonderingen, de vertragingen en de voortzetting van bepaalde contracten heeft geaccepteerd.

Europa moet deze breuk nu voltooien zonder de ene onverstandige actie door de andere te vervangen. Het sluiten van de deur voor Russisch gas zou zinloos zijn als het continent onmiddellijk een nieuwe, buitensporige afhankelijkheid van een andere leverancier creëert.

De tijd voor tijdelijke oplossingen is voorbij. Aangezien Rusland een reële bedreiging vormt, moet Europa meer produceren, zijn toeleveringsketens diversifiëren en de prijs van zijn onafhankelijkheid accepteren.

Een sanctie die de afhankelijkheid die men beweert te bestrijden te lang in stand houdt, lijkt uiteindelijk meer op een verklaring dan op een beleid. Europa heeft geen gebrek aan verklaringen meer. Het ontbreekt het nog steeds aan samenhang.