Stijn Baert: “Werken loont in België te weinig”

21News: Volgens u ligt het probleem bij de inactiviteit en niet bij de werkloosheid. Waarom is dat?

Stijn Baert: Ja. In de media en de politiek gaat het vaak over werklozen, mensen zonder job die er in principe wel een zoeken. Maar als je Europees vergelijkt, zit België qua werkloosheid eigenlijk op een normaal niveau. Het echte probleem zijn de inactieven, mensen die niet werken en ook geen werk zoeken. Ongeveer 24% van de 20- tot 64-jarigen in België werkt niet en zoekt ook geen werk. Dat zijn 1,6 miljoen mensen. Ter vergelijking: 72% werkt en 4% is werkloos. Alleen Italië en Roemenië doen slechter. Geen enkel ander Europees land telt zo veel inactieven onder de bevolking op arbeidsleeftijd.

21News: Wie zijn die inactieven?

Stijn Baert: Vaak gaat het om mensen met een uitkering: een leefloon, een ziekteverzekering of een vervroegd pensioen. Die uitkeringen zijn dikwijls gekoppeld aan sociale voordelen, zoals de verhoogde tegemoetkoming. Daarnaast heb je natuurlijk ook belangrijke groepen gepensioneerden en werklozen met een verhoogde tegemoetkoming, maar wat België echt onderscheidt van andere EU-landen is het hoge aantal inactieven tussen 20 en 64 jaar.

21News: Wat maakt het Belgische systeem anders dan dat van andere landen?

Stijn Baert: België heeft de vrij eigenaardige keuze gemaakt om sociale voordelen, zoals de verhoogde tegemoetkoming, te koppelen aan het statuut van uitkeringsgerechtigde, in plaats van aan het inkomen. Concreet: wie niet werkt, heeft er meestal recht op. Maar wie begint te werken voor een laag loon, verliest ze vaak. In Nederland is dat veel minder het geval. Daar behouden mensen die gaan werken vaak hun voordelen.

21News: Nochtans staat dit probleem al langer op de politieke agenda. Waarom verandert er niets?

Stijn Baert: In het huidige regeerakkoord, in het vorige en ook in het Vlaamse regeerakkoord staat dat men voordelen meer aan inkomen dan aan statuut wil koppelen. Maar in de praktijk komt dat er niet van. Als je politici daarover aanspreekt, krijg je vaak hetzelfde antwoord: “the computer says no”. Het is administratief veel eenvoudiger om rechten binair toe te kennen dan ze verfijnder en activerender toe te passen. En bovendien is zo’n hervorming kostelijk.

21News: Wat is het effect van dit systeem?

Stijn Baert: Het zorgt ervoor dat werken in België te weinig loont. Er wordt vaak, terecht volgens mij, gediscussieerd over het feit dat een nettoloon vaak amper hoger ligt dan een uitkering. Maar men vergeet dat bovenop een uitkering vaak ook extra sociale voordelen komen, die werkenden niet hebben. Dat zorgt er natuurlijk voor dat de keuze om niet te werken en geen werk te zoeken extra aantrekkelijk is.

21News: Dreigt een systeem zoals in Nederland mensen vast te zetten in laagbetaalde of deeltijdse jobs om hun voordelen te behouden?

Stijn Baert: Mensen blijven nooit vrijwillig aan een laag loon vasthouden. Maar het klopt dat je de zogenaamde “promotieval” kunt versterken: een promotie wordt minder aantrekkelijk als ze gepaard gaat met het verlies van voordelen. Toch is de inactiviteitsval veel schadelijker voor onze welvaartsstaat. Die houdt mensen aan de passieve kant van de sociale zekerheid, terwijl wie al dan niet promotie nastreeft al werkt en bijdraagt. Dat is een fundamenteel verschil.

21News: Wat als er niets verandert?

Stijn Baert: Als dit blijft bestaan, wordt het bijzonder moeilijk om de inactiviteit te verlagen en de werkzaamheidsgraad te verhogen. En dat betekent dat er te weinig sterke schouders zijn om onze sociale zekerheid te dragen. Denk aan pensioenen en onderwijs.