Leren omgaan met geld is ook leren om je leven niet te ondergaan! (Vrije tribune)

Leren omgaan met geld is ook leren om je leven niet te ondergaan. Misschien klinkt dat als een cliché, misschien zelfs als een iets te simpele formule om soms harde sociale realiteiten samen te vatten, maar ik ben er toch van overtuigd: financiële educatie blijft een van de grote blinde vlekken van ons onderwijssysteem, terwijl ze net een steeds grotere rol speelt in de echte autonomie van jongeren.

Vandaag leren jongeren de klassieke vakken, wat essentieel is. Maar tegelijk blijft het vreemd normaal dat ze de school verlaten zonder te weten hoe ze een budget moeten beheren, een loonfiche moeten begrijpen, een krediet moeten inschatten of de financiële realiteit van het volwassen leven moeten doorgronden.

Het is onrechtvaardig om van jongeren autonomie te verwachten zonder hen eerst de concrete regels van het leven aan te leren: een budget beheren, een loonfiche begrijpen of financiële valkuilen vermijden die het begin van hun traject kunnen ondermijnen.

Die tegenstelling is niet langer houdbaar: jongeren worden al zeer vroeg met geld geconfronteerd, lang vóór ze beginnen te werken, via dagelijkse uitgaven en keuzes. Toch leren we hen nog altijd niet echt hoe ze ermee moeten omgaan.

Onze relatie met geld is tegelijk democratischer, sneller en troebeler geworden. Alles lijkt toegankelijker, maar tegelijk ook minder transparant. Betalen is eenvoudiger geworden; begrijpen waarvoor je betaalt, welke risico’s je neemt en welke engagementen je aangaat, is net complexer geworden.

Net daarom zou financiële educatie beschouwd moeten worden als een normaal onderdeel van basisvorming. Het gaat er niet om op school een cultuur van geld om het geld te introduceren, of het bestaan te herleiden tot een boekhoudkundige logica. Integendeel: het gaat erom geld opnieuw zijn juiste plaats te geven, namelijk die van een instrument dat je moet begrijpen om er geen slachtoffer van te worden.

Een jongere die de basisprincipes van budgetbeheer, kredieten of sparen niet begrijpt, is kwetsbaarder voor financiële problemen. Nochtans zouden die vaak vermeden kunnen worden dankzij een betere overdracht van die essentiële kennis.

Financiële educatie dient er niet toe jongeren rijk te leren worden of sociale moeilijkheden te ontkennen. Ze moet hen vooral de nodige basis geven om niet zonder houvast terecht te komen in een wereld waar financiële fouten duur kunnen uitvallen.

Praten over financiële educatie betekent niet alleen praten over investeren. Het gaat vooral om jongeren concreet leren omgaan met hun geld in het dagelijkse leven: budgetteren, sparen, een eerste loon, pensioen, uitgaven en gezonde financiële gewoontes vanaf het begin van het volwassen leven.

Met andere woorden: financiële educatie gaat over het hele leven, niet alleen over financiële producten.

Die kennis mag niet langer uitsluitend afhangen van de familiale context. In een complexere, snellere en meer gedigitaliseerde wereld moeten jongeren al vroeg belangrijke keuzes maken, waardoor een betere overdracht van financiële basiskennis onmisbaar wordt.

Het is ook een kwestie van rechtvaardigheid. In sommige milieus worden de codes bijna vanzelf doorgegeven. Een kind hoort praten over sparen, verzekeringen, fiscaliteit, hypothecaire kredieten, aanvullend pensioen of vermogensstrategieën zonder het zelf te beseffen. In andere gezinnen wordt geld vooral geassocieerd met zorgen, tekorten, improvisatie of soms zelfs stilte. Dat verschil in omgang met geld creëert een zeer concrete ongelijkheid: sommigen groeien op met een vanzelfsprekende vertrouwdheid met financiële mechanismen, terwijl anderen pas veel later — vaak te laat — de regels ontdekken van een spel waarvan ze nooit de handleiding kregen.

De school kan niet alle ongelijkheden wegwerken, maar ze mag ze ook niet versterken. Op het vlak van financiële educatie moet ze alle jongeren duidelijke en concrete basiskennis meegeven, ongeacht de omgeving waarin ze opgroeien.

Neem een eenvoudig voorbeeld. Een jongere begint te werken, ontvangt zijn eerste loon en ontdekt enthousiast een nieuwe vorm van onafhankelijkheid. Maar al snel duiken de eerste vragen op: hoeveel moet je opzijzetten? Welke huurprijs is echt haalbaar? Hoe weet je of een kredietaanbod redelijk is? Moet je een wagen op afbetaling nemen of beter wachten? Hoe vermijd je dat je de hele maand met financiële stress leeft? Waarom lijkt een pensioen plots relevant terwijl je nog maar net begonnen bent met werken?

We moeten ook erkennen dat bepaalde groepen, om sociale, culturele of historische redenen, vaker uitgesloten zijn gebleven van deze thema’s, in het bijzonder vrouwen.

Een opvoeding zonder taboes

Financiële educatie moet dus eenvoudig, toegankelijk en inclusief worden benaderd, zonder jargon of drempels, zodat iedereen bereikt wordt.

Ik ben er diep van overtuigd dat hier een essentieel maatschappelijk project ligt, omdat het raakt aan iets dat veel verder gaat dan louter geldbeheer: het gaat over het vertrouwen dat een samenleving in haar jeugd stelt.

Als veel jongeren vandaag deze onderwerpen leren via TikTok of Instagram, dan is dat vooral een teken van een tekort in de traditionele kanalen zoals de school.

Dat signaal moeten we ernstig nemen. En het is jammer dat de school, die eigenlijk de eerste plaats zou moeten zijn waar essentiële levenskennis wordt doorgegeven, soms achterloopt op sociale media bij zulke fundamentele onderwerpen.

Financiële educatie zal niet alle problemen van jongeren of sociale ongelijkheden oplossen, maar ze kan wel vermijden dat bepaalde situaties verergeren door een gebrek aan kennis of voorbereiding.