Het hoofd van Luc Van Gorp mag op het kapblok

Een rapport in de onderste lade

Intussen wordt de tactiek almaar duidelijker. Zodra een onderzoek politiek of institutioneel ongemakkelijk dreigt te worden voor de ziekenfondsen, verschuift de aandacht meteen naar de methode. Dan zouden de cijfers niet representatief zijn, de steekproef te beperkt of de conclusies overdreven. Vervolgens verdwijnt het rapport in de onderste lade en doet iedereen alsof er niets aan de hand is.

Het recente schandaal rond de CM toont perfect hoe dat mechanisme werkt. Een explosieve studie over langdurig zieken werd jarenlang uit de openbaarheid gehouden. Niet omdat de data niet klopten, maar omdat men vreesde voor de politieke en maatschappelijke impact zodra de cijfers zouden uitlekken. Uit documenten blijkt bovendien dat medische directeurs expliciet waarschuwden voor “explosieve” gevolgen en financiële schade.

Dit is helemaal geen neutrale discussie over cijfers of methodologie. Het is pure damage control en reputatiebeheer.

Arbeidsongeschiktheid als verdienmodel

Roger Toelen weet bovendien waarover hij spreekt. Hij werkte bijna dertig jaar bij het RIZIV en schopte het tot adviseur-generaal, net onder de directie. Vanuit die ervaring stelt hij dat er fundamenteel verkeerde prikkels ingebouwd zitten in het systeem.

Ziekenfondsen krijgen namelijk administratievergoedingen voor de uitbetaling van ziekte-uitkeringen. Toelen vatte het scherp samen in Terzake: voor elke 100 euro die wordt uitbetaald aan een arbeidsongeschikte, krijgen ziekenfondsen 108 euro terug.

Dat betekent uiteraard niet dat mutualiteiten mensen bewust ziek houden. Maar het betekent wel dat het systeem financieel geen enkele stimulans bevat om streng te controleren. Integendeel zelfs. Elke langdurig zieke die uit het systeem verdwijnt, betekent minder inkomsten. Precies daarom waarschuwen critici al jaren voor een structureel belangenconflict.

Daarnaast verklaarde Toelen dat adviserend artsen jarenlang onder druk stonden wanneer ze te streng controleerden. Hij vertelde hoe artsen “op het matje geroepen” werden wanneer ze arbeidsongeschiktheid introkken of niet verlengden. Met die beschuldiging staat hij lang niet alleen. Politici zeggen dat ze al maanden gelijkaardige getuigenissen horen van adviserend artsen en ex-medewerkers. Ook artsensyndicaten bevestigen dat de vraag om adviserend artsen onder te brengen in een onafhankelijk agentschap al jaren leeft.

De rangen sluiten

Precies daarom waren de hoorzittingen zo nefast voor de mutualiteiten. In plaats van transparantie of zelfkritiek zagen veel mensen een georganiseerde reflex van institutioneel zelfbehoud. Artsen, werkgevers, werknemers en zelfs de samenleving werden mee het bad ingetrokken. Alleen de ziekenfondsen zelf leken geen fundamentele verantwoordelijkheid te dragen.

Tegelijkertijd werd Roger Toelen door Luc Van Gorp weggezet als iemand die “pertinente onwaarheden” verkondigt. Dat verklaart waarom econoom Ivan Van de Cloot op X schreef dat Toelen “onder de bus werd gegooid”. Want dat is exact de indruk die blijft hangen: niet die van een systeem dat bereid is kritisch naar zichzelf te kijken, maar van een machtige structuur die instinctief de rangen sluit zodra iemand van binnenuit de stilte doorbreekt.

Methodologie als rookgordijn

Bovendien is dit geen alleenstaand verhaal. Dezelfde reflex zagen we eerder al bij kritische rapporten over de hoge administratieve kosten van mutualiteiten en de beperkte resultaten van hun re-integratietrajecten. Zodra de cijfers pijnlijk worden, verschijnt plots de wetenschappelijke twijfel als rookgordijn.

Dat is bijzonder handig, want zo blijven de eigen belangen beschermd terwijl de echte problemen onopgelost blijven. Ondertussen blijft het aantal langdurig zieken stijgen en groeit het wantrouwen tegenover een systeem dat vooral bezig lijkt met zichzelf te verdedigen.

Van Gorp probeert het debat intussen open te trekken naar burn-outs, werkdruk en langer werken. Daar heeft hij gedeeltelijk gelijk in. Natuurlijk staat de samenleving onder druk. Natuurlijk vallen steeds meer mensen uit. Maar tegelijk ontwijkt hij zo de essentie van de kritiek. Niemand beweert dat ziekenfondsen mensen ziek maken. De fundamentele vraag is of organisaties die tegelijk uitbetaler, belangenbehartiger en controleur zijn nog geloofwaardig als onafhankelijke poortwachter kunnen functioneren.

De geloofwaardigheid brokkelt af

Wie geloofwaardigheid wil behouden, kan pijnlijke informatie niet blijven wegstoppen zodra ze politiek of financieel ongemakkelijk wordt. Maar precies daar loopt het vandaag fout. Want hoe meer informatie naar buiten komt, hoe moeilijker het wordt om te geloven dat dit allemaal louter misverstanden of methodologische discussies zijn.

Daardoor beginnen de woorden van Luc Van Gorp steeds zwaarder te wegen. Hij koos zelf voor de hardste mogelijke verdediging. Niet voor nuance, niet voor voorzichtigheid, maar voor een absolute ontkenning. En precies daarom dreigt die uitspraak over het kapblok hem nog lang te achtervolgen.