De ziekenfondsen onder druk: komt er een grondige hervorming van het systeem?
De Belgische ziekenfondsen liggen onder vuur. Na kritische rapporten over hun rol bij de controle van langdurig zieken en de omvang van hun vermogen, stellen verschillende partijen hun plaats in de gezondheidszorg in vraag. Volgens Sudinfo laait het debat verder op door een onderzoek naar hun miljardenvermogen.
Samenvatting van het artikel
De Belgische ziekenfondsen staan onder druk door kritiek op hun rol, vermogen en controle op langdurig zieken, terwijl de politiek debatteert over een mogelijke hervorming van hun plaats binnen de gezondheidszorg.
Centraal in de kritiek staat hun opdracht bij de controle op arbeidsongeschiktheid. Sommige rapporten wijzen op beslissingen die er in een aanzienlijk aantal dossiers toe zouden hebben geleid dat invaliditeiten werden ingekort of geschrapt, soms zelfs wanneer die levenslang waren erkend. Voor N-VA en MR moet die opdracht bij de ziekenfondsen worden weggehaald en rechtstreeks worden toevertrouwd aan het Riziv, het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering.
Is hun rol te gevoelig geworden?
De kwestie ligt bijzonder gevoelig, want de ziekenfondsen nemen een centrale plaats in binnen het Belgische systeem. Ze betalen zorg terug, begeleiden patiënten, beheren bepaalde aanvullende verzekeringen en spelen ook een rol in de opvolging van arbeidsongeschiktheid. Volgens hun critici zorgt die combinatie van rollen voor problemen. Zij hekelen een werking die als te ondoorzichtig wordt beschouwd, een aanzienlijk vermogen en een historische nabijheid tot bepaalde politieke partijen.
Aan liberale zijde is het idee dan ook om de ziekenfondsen opnieuw te focussen op adviesopdrachten en vrijwillige verzekeringen, zonder beslissingsmacht over publieke middelen. Volgens de voorstanders van die piste zou dat het systeem duidelijker maken en mogelijke belangenconflicten beperken.
Maar over de hervorming bestaat geen eensgezindheid. De ziekenfondsen betwisten de beschuldigingen en vinden dat ze het voorwerp zijn van een politiek proces. Ze herinneren er ook aan dat ze een laagdrempelige dienstverlening aanbieden, met een grondige kennis van de dossiers en van de sociale realiteit van patiënten.
Frank Vandenbroucke wil een hervorming, geen afschaffing
Federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke sluit de deur niet voor een grondige hervorming van het model. Afgelopen weekend verklaarde hij in een interview met De Standaard dat de ziekenfondsen zich “volledig zullen moeten heruitvinden” als ze hun plaats in het systeem willen behouden. Volgens hem moet hun sociale rol blijven bestaan, maar met meer eisen en meer resultaten.
De minister wil onder meer een deel van de financiering van de ziekenfondsen koppelen aan hun doeltreffendheid. Bijvoorbeeld: hoeveel mensen in arbeidsongeschiktheid vinden opnieuw werk? Sluiten de aangeboden diensten echt aan bij de prioriteiten van de volksgezondheid? Zijn de aanvullende verzekeringen voldoende transparant? Kortom: de minister pleit voor een grondige hertekening van de rol van de ziekenfondsen. Hij wil vermijden dat ze louter private verzekeraars worden, maar eist tegelijk dat ze hun nut duidelijker aantonen.
Zou een publieke oplossing echt efficiënter zijn?
Het idee om bepaalde opdrachten naar het Riziv over te hevelen lijkt op papier eenvoudig. Maar verschillende experts roepen op tot voorzichtigheid. Jean-François Husson, professor aan de UCLouvain, geciteerd door Sudinfo, vindt dat een volledig publiek systeem niet noodzakelijk goedkoper of efficiënter zou zijn. Volgens hem garandeert een verandering van instelling niet automatisch betere beslissingen. Er zouden ook voldoende adviserend artsen moeten worden gevonden, er zou een nieuwe structuur moeten worden opgezet, duizenden dossiers zouden moeten worden overgenomen en de continuïteit van de dienstverlening zou verzekerd moeten blijven. Een werf die meerdere jaren in beslag zou nemen.
De huidige administratieve kost voor de behandeling van zorg- en invaliditeitsdossiers in België wordt bovendien als relatief laag beschouwd in vergelijking met andere Europese landen. Met andere woorden: de rol van de ziekenfondsen afschaffen of sterk verminderen zou nieuwe problemen kunnen creëren in plaats van bestaande problemen op te lossen.
Een andere vrees is dat het systeem te ver in de richting van privatisering zou evolueren. Frank Vandenbroucke verwerpt duidelijk het idee van een Amerikaans model, waarin private verzekeringen een veel grotere rol spelen. In de Verenigde Staten kosten gezondheidszorgen veel meer en is een deel van de bevolking slecht verzekerd, of zelfs helemaal niet verzekerd. In België verdedigen zelfs niet alle partijen die kritiek hebben op de ziekenfondsen een verregaande privatisering. Les Engagés willen bijvoorbeeld niet dat de ziekenfondsen volledig worden uitgehold. Het debat gaat dus minder over hun bestaan dan over hun precieze opdrachten, hun controle en hun financiering.
Een onvermijdelijke hervorming?
Wat intussen duidelijk lijkt, is dat de status quo moeilijk te verdedigen wordt. Tussen politieke kritiek, strenge rapporten en budgettaire druk zullen de ziekenfondsen hun rol en hun kostprijs duidelijker moeten verantwoorden. De vraag blijft hoe ver de hervorming zal gaan. Moeten de ziekenfondsen gewoon beter gecontroleerd worden? Moeten bepaalde opdrachten hen worden afgenomen? Moet hun financiering worden herzien? Of moet hun plaats binnen de Belgische sociale zekerheid volledig worden herdacht?
Het debat staat nog maar aan het begin, maar één ding is duidelijk: de ziekenfondsen zullen morgen waarschijnlijk niet meer kunnen functioneren zoals ze dat gisteren deden.
