‘Witte mannen naar achteren’: de dubbele moraal van Unia

De Nederlandse zangeres Sophie Straat riep tijdens de Gentse Feesten “alle witte mannen” op om naar achteren te gaan. Vooraan wilde ze plaats maken voor vrouwen, queer personen en mensen van kleur. Unia kreeg daarover ongeveer tweehonderd meldingen. Daarnaast kwamen 13 klachten binnen bij het Vlaams Mensenrechteninstituut en 26 bij het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.

Unia ziet echter geen reden om op te treden. Het centrum wijst op de artistieke en politieke context en benadrukt dat er “geen aanwijzingen zijn dat witte mannen daadwerkelijk werden uitgesloten”. Artistieke en politieke uitingen genieten bovendien een ruime bescherming, ook wanneer ze provoceren of kwetsen. Unia noemt de uitspraak een “symbolische en artistieke uiting”.

Aan bewijs over wat er gebeurde, ontbreekt het alvast niet. De uitspraak staat op film: Straat vraagt expliciet “witte mannen” om naar achteren te gaan en plaats te maken voor andere groepen. De discussie gaat dus niet over wat ze heeft gezegd, maar over de vraag waarom Unia daarin geen discriminatie ziet.

‘Zou Unia hetzelfde oordelen?’

De redenering van Unia schiet bij velen in het verkeerde keelgat. “Stel dat iemand in een bui van ‘artistieke uiting’ zou vragen aan een andere bevolkingsgroep om zich achteraan in de zaal te zetten, zou Unia het dan ook OK vinden?”, vraagt econoom Geert Noels zich af. Voormalig Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert reageert sarcastisch. “Dat artistieke vrijheid een alibi is om te discrimineren geldt trouwens enkel ten aanzien van witte mannen.”

Ook N-VA-Kamerlid Kathleen Depoorter wil uitleg en kondigt een parlementaire vraag aan over de besluitvorming bij Unia. “Toch bijzonder, die conclusie?”, schrijft ze. “Dergelijk incident verdient diepgang.” Van Vlaams minister van Gelijke Kansen Caroline Gennez (Vooruit) kwam donderdag vooralsnog geen publieke reactie.

Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) legt de link met het kunstwerk waarop hij met een hakenkruis op het voorhoofd wordt afgebeeld. De vzw Atelier34zero, die het werk tentoonstelt, krijgt 30.000 euro van de gemeente Jette. “Intussen moeten alle witte mannen achteraan gaan staan en roemt Unia de artistieke vrijheid van het zoveelste linkse zangeresje”, sneert Francken. “Links mag alles.”

Draai de groepen om

Neem de uitspraak van Straat en verander alleen de geviseerde groep: “Alle zwarte mannen naar achteren.” Stel dat een rechtse artiest dat roept en vooraan plaats vraagt voor blanke bezoekers. Zou Unia dan ook spreken over een “symbolische en artistieke uiting”?

Zou Unia ook dan benadrukken dat niemand daadwerkelijk werd uitgesloten? Straat maakte tenslotte expliciet onderscheid op basis van huidskleur én geslacht. Eén groep moest naar achteren zodat andere groepen vooraan konden staan. Draai de groepen om en dezelfde scène krijgt plots een heel andere lading.

Ook in Nederland honderden klachten

Straat deed eerder vrijwel dezelfde oproep tijdens Best Kept Secret in Hilvarenbeek. Het landelijke meldpunt Discriminatie.nl kreeg daarop vele honderden klachten, maar onderneemt voorlopig geen verdere actie. Er werden echter ook enkele aangiftes gedaan. Het Nederlandse Openbaar Ministerie onderzoekt die nog.

Het Openbaar Ministerie heeft zich dus nog niet uitgesproken over de mogelijke strafbaarheid. De bescherming tegen discriminatie op basis van onder meer ras, huidskleur en geslacht geldt er in principe voor iedereen. Ook voor blanke mannen. Hun maatschappelijke positie doet daar niets aan af.

Dezelfde meetlat?

Daar zit het probleem. Als artistieke vrijheid en het ontbreken van daadwerkelijke uitsluiting doorslaggevend zijn bij “alle witte mannen naar achteren”, moeten die argumenten ook gelden wanneer een andere bevolkingsgroep wordt genoemd. Anders bepaalt ook de identiteit van de geviseerde groep de beoordeling. Dan wordt gelijke behandeling wel erg rekbaar.

Daar wringt het woke denken. De blanke man geldt als bevoorrecht, dominant en drager van historische schuld. Daardoor lijkt discriminatie van blanke mannen minder zwaar te wegen dan discriminatie van groepen die als kwetsbaar worden gezien. Zo dreigt de identiteit van het slachtoffer te bepalen wat wel en niet als discriminatie geldt.

De twijfel over de neutraliteit van Unia komt bovendien niet uit het niets. In mei kopte de instelling bij cijfers over geweld tegen LGBTI+-personen: “Homofoob geweld houdt aan en conservatieve ideeën nemen toe.” Directeur Els Keytsman sprak daarbij over discriminatie en geweld “door nieuwe conservatieve ideeën”.

Conservatisme is geen synoniem voor homofobie of extremisme, maar een brede democratische politieke stroming. Voor een politiek onafhankelijke instelling is dat opvallende taal. Unia begeeft zich daarmee zelf in een ideologisch debat.

Vlaanderen stapte eruit

Unia is veel meer dan een meldpunt. De organisatie geeft beleidsadvies, organiseert opleidingen, publiceert analyses en voert rechtszaken. In 2025 ontving ze 8.054 meldingen en opende ze 2.066 dossiers. Ze was ook betrokken bij 22 rechtszaken.

Daar staat een stevige publieke financiering tegenover. Unia ontving in 2025 ruim 9,6 miljoen euro aan subsidies en toelagen. Vlaanderen stapte eerder uit Unia en richtte in 2023 het Vlaams Mensenrechteninstituut op. Sindsdien financiert Vlaanderen de instelling niet langer.

De totale kosten van Unia bedroegen vorig jaar ongeveer 11,7 miljoen euro, waarvan meer dan 9 miljoen euro naar personeel ging. Bovendien is Unia sinds eind 2025 erkend als “trusted flagger” onder de Europese Digital Services Act. Meldingen over mogelijk illegale onlinecontent moeten daardoor met voorrang door grote onlineplatforms worden behandeld. Unia krijgt dus steeds meer invloed.

Sophie Straat is niet het echte probleem

Sophie Straat is uiteindelijk bijzaak. Een punkzangeres provoceert en veroorzaakt ophef. Het echte onderwerp is Unia: een met miljoenen euro’s belastinggeld gefinancierde instelling die over discriminatie waakt en steeds meer invloed krijgt.

Geert Noels stelde de vraag die blijft hangen. Zou Unia hetzelfde oordeel vellen als een andere bevolkingsgroep naar achteren werd gestuurd? Als “alle witte mannen naar achteren” een symbolische en artistieke uiting is, wat is “alle zwarte mannen naar achteren” dan? Voor Unia zou het antwoord simpel moeten zijn: dezelfde regels voor iedereen.